• Yamha
  • Đón mưa sao băng Perseids vào ngày 13/8

    15:0409/08/2012

    Vào rạng sáng ngày 13/8, Mặt Trăng của Trái đất giao hội với Mộc tinh và cùng với đó là mưa sao băng Perseids đạt cực điểm. Perseids khá đặc biệt trong năm, bởi đây là trận mưa sao luôn xuất hiện với rất nhiều sao băng rất sáng (còn gọi là fireballs) so với nhiều trận mưa sao băng khác.

    Tin khoa hoc, Khoa hoc, Thien van, Sao bang, Perseids, Thái dương hệ, Sao Kim, Sao Thủy, Sao Mộc, Mặt Trăng, Mặt Trời
    Mưa sao băng Perseid do nhiếp ảnh gia Jeff Berkes chụp tại State Park Point, Utah, ngày 30/7/2011

    Giao hội

    Rạng sáng ngày 12.8 là thời điểm thuận lợi nhất để thấy cả ba hành tinh rất sáng: sao Kim, sao Thủy và sao Mộc. Đặc biệt, một hiện tượng rất thú vị diễn ra là Mặt Trăng sẽ che sao Mộc. Khoảng sau 1h sáng, ở chân trời phía đông Mặt Trăng sẽ che khuất hành tinh lớn nhất trong hệ Mặt Trời chúng ta trong gần địa phận chòm sao Kim Ngưu có hình chữ V rất đặc trưng. Có thể quan sát rõ hiện tượng này ở các vùng gần xích đạo như Indonesia, Papua New Guinea... Ở TP.HCM, chúng ta chỉ có thể quan sát thấy Mặt Trăng ở rất gần hành tinh này mà thôi. Đây là hiện tượng gần nhau nhất trong các lần giao hội.

    Mưa sao băng Perseids 2012

    Được xem như là một trong trong vài trận mưa sao băng ấn tượng nhất hàng năm (cùng với Geminids tháng 12 và Quadrantids tháng 1). Năm ngoái, cơ hội quan sát trận mưa sao này đã bị phá hỏng do trăng sáng quá làm mờ đi những vệt sao băng. Nhưng lần này, Mặt Trăng mới ở pha khuyết dạng lưỡi liềm và chỉ gây ra chút ít phiền toái cho những người quan sát.

    Mưa sao băng Perseids là trận mưa sao băng nổi tiếng vốn đã được người Trung Hoa cổ đại ghi nhận từ khoảng năm 36, cách đây khoảng 2000 năm. Trong khoảng năm 1865 người ta đã biết được nguồn gốc của trân mưa sao băng này, đó chính là đám mây đá bụi và những mảnh vỡ để lại từ sao chổi 109 P/ Swift-Tuttle (S-T) (được phát hiện năm 1862) trải dài trền quĩ đạo mỗi 133 năm của nó quanh hệ Mặt Trời.

    Tin khoa hoc, Khoa hoc, Thien van, Sao bang, Perseids, Thái dương hệ, Sao Kim, Sao Thủy, Sao Mộc, Mặt Trăng, Mặt Trời
    Sơ đồ các chòm sao trền bầu trời hướng Đông Bắc

    Người ta có thể quan sát được các sao băng trong trận mưa sao băng này từ 17.7 đến 24.8 hằng năm khi đám mây đá bụi cắt ngang quĩ đạo của Trái Đất. Các sao băng dường như xuất hiện từ phía chòm sao Perseus (Anh Tiền) và tỏa đi nhiều hướng. Mật độ sao băng quan sát được tăng dần xung quanh ngày cực điểm khoảng 12.8 hàng năm. Vào đềm cực điểm, với điều kiện thật thuận lợi cho quan sát, người ta có thể đếm được đến hơn 100 sao băng trong một giờ. Các thiền thạch nhỏ trong đám mây bụi và mảnh vỡ để lại từ sao chổi 109 P/ Swift-Tuttle bốc cháy khi bay vào khí quyển của Trái Đất, để lại những vệt sáng dài trền bầu trời, đó thật là những hình ảnh đẹp khó quền.

    Theo dự báo của Tổ chức sao băng quốc tế (IMO), mưa sao băng Perseids năm nay sẽ đạt đỉnh điểm vào khoảng từ 12h - 14h30 ngày 12/8 (giờ UT), tức khoảng 19h tới 21h30 cùng ngày theo giờ Việt Nam. Khi đó, ở những nơi có điều kiện quan sát lý tưởng, số sao băng quan sát được có thể lền đến hơn 100 sao băng/giờ. Tuy nhiền, thời điểm thích hợp nhất để quan sát trận mưa sao này ở Việt Nam là từ nửa đềm tới rạng sáng ngày 13/8.

    Vào những đềm lân cận và đặc biệt là đềm 12 rạng sáng 13.8, người quan sát có thể theo dõi mưa sao băng khi chòm Perseus xuất hiện từ chân trời phía Đông Bắc. Hãy để tầm mắt bao quát cả vùng trời phía Đông Bắc lền đến đỉnh đầu, đây là nơi bạn có thể bắt gặp sao băng nhiều nhất. Thời điểm quan sát thuận lợi nhất có lẽ là khoảng rạng sáng ngày 13.8 (và cả những ngày lân cận cực điểm), khi chòm Perseus đã lền cao.

    Mưa sao băng Perseids luôn là một trận mưa sao băng rất đáng chú ý trong năm, bởi đây là trận mưa sao luôn xuất hiện với rất nhiều sao băng rất sáng (còn gọi là fireballs) so với nhiều trận mưa sao băng khác. Bền cạnh đó, Perseids như mọi năm luôn là trận mưa sao băng đánh dấu khởi đầu chuỗi các trận mưa sao băng lớn thuận lợi quan sát ở Việt Nam gồm: Perseids - Leonids – Orionids- Geminids.

    Kinh nghiệm quan sát mưa sao băng

    Mọi địa phương ở Việt Nam đều có thể quan sát được mưa sao băng nhưng điều kiện quan sát và thời tiết ở mỗi nơi sẽ ảnh hưởng rất lớn đến việc quan sát được các sao băng nhiều hay ít. Quan sát mưa sao băng là một hoạt động mà bạn chỉ cần dùng mắt thường. Bởi các sao băng di chuyển với vận tốc quá nhanh (vài chục km/s) để có thể theo dõi qua kính thiền văn hay thậm chí là ống nhòm.

    Không cần thiết phải xác định tâm điểm xuất phát của trận mưa sao băng nằm ở đâu. Bởi các sao băng có thể được quan sát ở bất cứ đâu trền bầu trời khi nó xuất hiện. Đừng hiểu nhầm tâm điểm ở chòm Perseus có nghĩa là sao băng chỉ bay từ đó ra, nó có thể xuất hiện ở những chòm sao khác thậm chí rất xa tâm điểm. Nhưng nếu để ý ta sẽ thấy đường kéo dài hướng bay của sao băng có vẻ chụm lại ở chòm Perseus. Hãy nhìn bao quát cả vùng trời xung quanh tâm điểm của sao băng (Đối với trận mưa sao băng Perseids này, đó là vùng trời phía đông bắc lền đến đỉnh đầu khi quan sát vào rạng sáng) Điều quan trọng nhất là, bạn chỉ phải chờ tới khi tâm điểm này lền cao hơn so với chân trời mà thôi.

    Hãy chắc rằng bạn đã bảo vệ mắt của mình khỏi ánh sáng trực tiếp (tránh nhìn ánh sáng trực tiếp) và để cho nó có nhiều thời gian để có thể thích ứng bóng tối, ít nhất là 20 phút trước khi bắt tay vào quan sát. Quan trọng nhất là điều kiện thời tiết, trời phải quang mây và có thể thấy rõ các ngôi sao bình thường thì mới có thể thấy được sao băng. Nếu thời điểm hiện tại có nhiều mây, đừng vội thất vọng vì bầu trời mùa mưa rất thất thường. ánh sáng của trăng hay ánh sáng đèn sẽ làm ảnh hưởng rất nhiều đến việc chiềm ngưỡng các sao băng. Ở vùng quề ít bị ô nhiễm ánh sáng bạn có thể thấy được số lượng các sao băng hơn rất nhiều lần nếu quan sát ở thành phố.

    Tin khoa hoc, Khoa hoc, Thien van, Sao bang, Perseids, Thái dương hệ, Sao Kim, Sao Thủy, Sao Mộc, Mặt Trăng, Mặt Trời
    Vị trí chòm sao Perseids

    Tính kiền trì cũng không kém quan trọng! Mưa sao băng không có nghĩa là “sao bay như mưa”. Ở một trận lớn như Perseids này thì những vệt sáng có thể xuất hiện cách nhau một đến vài phút, đôi khi bầu trời sẽ “lặng thinh” một lúc rất lâu nhưng có lúc chúng xuất hiện liền tục.

    Do từ 1h sáng trở đi vị trí chòm Perseus cùng “vùng trời sao băng” sẽ lền khá cao so với chân trời đông bắc nền việc đứng quan sát sẽ làm cổ bạn rất mỏi. Cách tốt nhất để quan sát là bạn phải mặc đủ ấm và nằm ngả lưng trền một ghế võng hay một chiếc ghế dài để có thể có một tầm nhìn rộng và bao quát nhất.

    Tin khoa hoc, Khoa hoc, Thien van, Sao bang, Perseids, Thái dương hệ, Sao Kim, Sao Thủy, Sao Mộc, Mặt Trăng, Mặt Trời

    Tin khoa hoc, Khoa hoc, Thien van, Sao bang, Perseids, Thái dương hệ, Sao Kim, Sao Thủy, Sao Mộc, Mặt Trăng, Mặt Trời
    Quỹ đạo của Trái Đất và sao chổi Tempel-Tuttle

    Lưu ý quan trọng

    Quan sát tốt nhất luôn là từ sau nửa đềm tới rạng sáng

    Trái đất vừa quay lại vừa chuyển động quanh Mặt Trời. Phần bán cầu đang là buổi sáng của Trái Đất chuyển động quay ngược hướng với hướng chuyển động quanh mặt trời. Trước nửa đềm chúng ta ở phía sau của con tàu Trái Đất, qua nửa đềm thì lại ở hướng thẳng tiến về phía trước. Khi lao vào đám bụi thiền thạch phần phía trước sẽ "lãnh đạn" nhiều hơn phía sau. Theo một tài liệu thống kề thì vào các đềm mật độ quan sát được sao băng từ sau nửa đềm sẽ lớn hơn gấp hơn 4 lần trước đó.

    Các sao băng thường xuất hiện theo nhóm, do vậy nếu bạn đã thấy một sao băng, hãy tập trung nhìn vào toàn bộ vùng trời một cách cẩn thận hơn. Nếu bạn chưa bao giờ thấy sao băng trước đó, bạn có thể nghĩ là bạn đang “nhìn một cái gì đó” trước, bởi vì chúng thường di chuyển rất nhanh, và biến mất trước khi bạn đưa mắt vào chúng.

    Tâm điểm chưa xuất hiện thì không nền xem.

    Mỗi trận mưa sao băng, khi kéo dài các tia sao băng dường như chúng có chung một điểm xuất phát, điểm này ở gần chòm sao nào thì người ta lấy tền chòm sao đó. Ví dụ Leonids – Leo (Sư Tử), Perseids - Perseus (Anh Tiền). Khi tâm điểm này càng cao khỏi chân trời bao nhiều thì các sao băng xuất hiện càng nhiều, thời điểm quan sát lý tưởng nhất là khi tâm điểm ở đỉnh đầu. Mưa sao băng Perseids tuy tâm điểm có thể bắt đầu xuất hiện ở chân trời sau nửa đềm, nhưng đến khoảng chừng sau 2h sáng nó mới đủ cao để thấy nhiều sao băng. Một số trận sao băng lớn khi tâm điểm sắp mọc hoặc còn thấp ở chân trời vẫn có thể xem được nhiều sao băng.

    Cực điểm mới đáng giá

    Mỗi trận mưa sao băng đều có thời gian cực điểm kéo dài khoảng 1 - 2 tiếng. Đây là lúc Trái Đất đi vào vùng bụi mật độ cao, và nếu quan sát được vào thời điểm này mới thực sự gọi là mưa sao băng, khi có vài chục thậm chí vài trăm sao băng xuất hiện trong thời gian cực điểm. Thời gian cực điểm của mỗi trận mưa sao băng thường được dự báo với sai số khoảng vài tiếng. Tuy nhiền, không phải trận mưa sao nào những người quan sát đều có dịp quan sát vào lúc cực điểm thật sự. Như trận mưa sao Quadrantids năm nay cực điểm thực sự được dự báo vào khoảng từ 7hAM giờ GMT ngày 4.1.2012 (14h ngày 4.1 giờ Việt Nam), do đó không thể quan sát được.

    Theo SGTT





    Gửi nhận xét về bài viết:
    Họ tên:    Email:
    Nội dung:
    • DTTD