Vô tuyến nghiệp dư Việt Nam: Hội nhập và phát triển

16:5410/10/2012

Vô tuyến điện nghiệp dư (Radio Amateur còn được gọi là Ham radio) là chỉ việc sử dụng các dải tần số vô tuyến cho các mục đích phi thương mại: giải trí cá nhân, trao đổi tin nhắn, các thử nghiệm kỹ thuật vô tuyến điện, đào tạo, và thông tin liên lạc khẩn cấp...

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
Đài phát W1AW tại trụ sở ARRL, Connecticus, USA

Vô tuyến điện nghiệp dư là một sở thích đam mê thu hút nhiều người khi liên lạc được với nhau dù ở khắp các châu lục. Thuật ngữ "nghiệp dư" được sử dụng để xác định những người quan tâm đến kỹ thuật vô tuyến chỉ với mục đích cá nhân và không thu lợi để phân biệt các đài với các mục đích khác như phát thanh, truyền hình thương mại, các đài phục vụ an toàn công cộng (như cảnh sát và cứu hỏa), hoặc đài phát chuyên nghiệp dịch vụ hai chiều (chẳng hạn như trong ngành hàng hải, hàng không, taxi,...)

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
Vệ tinh dùng riêng cho hoạt động VTĐND tại Hội chợ Ham Invention USA

Các hoạt động vô tuyến điện nghiệp dư được xác lập theo Quy chế Viễn thông quốc tế do Liên minh Viễn thông quốc tế (International Telecommunication Union -ITU) thông qua.

Chính phủ các nước cấp giấy phép cho các điện đài với với một hô hiệu (call sign) và quy định các đặc tính kỹ thuật và quy chế cho hoạt động vô tuyến điện nghiệp dư.

Hoạt động Vô tuyến điện nghiệp dư có thể sử dụng để truyền âm thanh, văn bản, hình ảnh, và truyền dữ liệu theo dải tần vô tuyến điện được phân bổ dành riêng cho phép thông tin với nhau trên toàn thế giới hoặc thậm chí cả vào không gian vũ trụ. Hoạt động vô tuyến điện nghiệp dư được điều phối bởi Liên minh Quốc tế Vô tuyến điện Nghiệp dư (International Amateur Radio Union -IARU), được chia thành ba khu vực.

Theo một thống kê thực hiện vào năm 2011 của trên toàn thế giới có chừng 2.000.000 người chơi vô tuyến điện nghiệp dư thường xuyên liên lạc. Khoảng 830.000 đài vô tuyến điện nghiệp dư tại khu vực 1 gồm các nước châu Mỹ, nằm trong khu vực 2 gồm các nước thuộc châu Âu, Trung Đông, CIS (Russia, Uzbekistan, Tajikistan, Kazakhstan, Armenia, Belarus, Turkmenistan and Azerbaijan), châu Phi khoảng 400.000 đài. Ở khu vực 3 gồm các nước Đông Nam Á và Thái Bình Dương có khoảng 750.000 đài.

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
Chủ tịch và Giám đốc VARC hội kiến với Tổng thư ký ARRL (Liên đoàn Vô Tuyến điện nghiệp dư Mỹ) tại trụ sở Newington- Connecticut

Từ cuối thế kỷ 19 đã bắt đầu có các đài nghiệp dư. Sự ra đời của đài phát thu nghiệp dư đã được gắn liền với sự phát triển kỹ thuật vô tuyến điện, những người đam mê vô tuyến điện với các thí nghiệm nghiên cứu thiết kế chế tạo khác nhau đã có những đóng góp quan trọng cho khoa học, kỹ thuật, công nghiệp, và các dịch vụ xã hội. Nghiên cứu của các nhà khai thác vô tuyến điện nghiệp dư đã tạo nên các phương thức liên lạc vô tuyến, sử dụng hợp lý các dải tần và tạo nên cả những ngành công nghiệp mới, ví dụ như điện thoại cầm tay, thị trường thạch anh cộng hưởng biến điện hay một ví dụ nổi bật khác Jack S. Kilby đã đoạt giải Nobel do sáng chế chip (mạch tích hợp- IC) cũng là một người chơi vô tuyến điện nghiệp dư...

Những người chơi vô tuyến điện nghiệp dư trong lịch sử hoạt động cũng đã không biết bao lần cứu sống nhiều người nhất là trong các trường hợp khẩn cấp. Gần đây nhất chúng ta biết vụ động đất và sóng thần kinh hoàng ở châu Á đã làm 60.000 người thiệt mạng và hàng triệu người vô gia cư; khi xảy ra ngay thủ tướng chính phủ Sri Lanka cũng không thể liên hệ với thế giới bên ngoài, kể cả điện thoại vệ tinh cũng hết pin; phương tiện liên lạc duy nhất lúc đó là nhờ điện đài vô tuyến điện nghiệp dư.

Các hình thức hoạt động của vô tuyến điện nghiệp dư rất phong phú:

Nhiều người chơi vô tuyến điện nghiệp dư quan tâm đến các thí nghiệm và nghiên cứu thiết kế chế tạo các sản phẩm mới, công nghệ mới, đặc biệt rất nhiều người nghiên cứu về truyền sóng và kỹ thuật anten và mạng máy tính. Nhiều người lại chơi với các mục đích từ thiện, cứu hộ y tế, hỗ trợ khi thiên tai, hay các mục đích xã hội…

Hiện ở các nước có rất nhiều Đài truyền hình nghiệp dư (Amateur television): Do các máy ghi hình và các bộ nhớ được sử dụng phổ biến cho nên các đài truyền hình của dân chơi nghiệp dư cũng rất phát triển để truyền đạt các video clip của họ cho những người quan tâm. Nhờ được phân chia trong dải sóng 70cm, 33cm, 23cm với băng thông rộng và tín hiệu ổn định nên tín hiệu truyền hình có thể truyền xa 30 km đến 100 km mà không cần tiếp sức. Kỹ thuật SSTV cho phép quét và truyền ảnh bằng ngay những máy thu phát vô tuyến điện nghiệp dư công suất nhỏ; nó rất hữu ích khôi phục liên lạc trong những vùng bị thảm họa do thiên tai.

Vô tuyến điện nghiệp dư sử dụng các phương thức truyền dẫn để giao tiếp. Hai phương thức phổ biến nhất để truyền thoại là điều chế tần số (FM) và đơn biên (SSB). FM cung cấp tín hiệu âm thanh chất lượng cao, trong khi SSB giao tiếp cự ly xa tốt hơn khi băng thông bị hạn chế.

Radiotelegraphy bằng cách sử dụng mã Morse (còn được gọi là thông tin "CW" ) được phát triển bởi Samuel Morse từ thế kỷ 19 . Mặc dù trong thương mại và quân sự, CW đã được sử dụng kỹ thuật số hóa việc thu phát tín hiệu báo nhưng nhiều nhà khai thác vô tuyến điện nghiệp dư vẫn thích sử dụng chế độ CW, đặc biệt trên băng tần sóng ngắn.

Máy tính cá nhân đã khuyến khích việc sử dụng các phương thức kỹ thuật số như radioteletype (RTTY) trong liên lạc mà trước đó cần nhiều thiết bị cơ khí cồng kềnh. Chế độ kỹ thuật số chuyên dạng như PSK31 cho phép truyền thông thời gian thực với năng lượng thấp trên dải sóng ngắn. Echolink sử dụng công nghệ Voice over IP, IRLP đã cho phép giao tiếp thông qua kết nối Internet và vô tuyến điện tiếp sức đạt được vùng phủ sóng lớn hơn. Chế độ khác, chẳng hạn như FSK441 bằng cách sử dụng các phần mềm như WSJT, dùng để thông tin liên lạc khi tín hiệu yếu như khi thông tin nhờ phản xạ bởi sao băng, thiên thạch hay bề mặt mặt trăng.

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
Nhà du hành vũ trụ của Nasa - Doug Wheelock đang hoạt động vô tuyến điện nghiệp dư trên International Space Station

Nhiều phi hành gia du hành vũ trụ cũng là những người chơi vô tuyến điện nghiệp dư như kỹ sư Doug Wheelock hô hiệu KF5BOC, trong chuyến bay Expedition 24 đã dùng máy thu phát Kenwood TM-D700E để liên lạc.

Những người chơi vô tuyến điện nghiệp dư trên thế giới qua các tổ chức quốc gia hay quốc tế của mình đã có rất nhiều cuộc thi với các giải thưởng khác nhau như thi phát thu tín hiệu điện báo, phát sóng trên hải đảo (Island on the Air) mà Việt Nam chúng ta cũng đã tham gia….

Ở Việt Nam ngay từ trước CMT8, một số nhà giáo và một số Kỹ thuật viên đã bắt đầu có các điện đài để liên lạc. Đặc biệt ông Mai Văn Hay, với những kinh nghiệm thu thập trong quá trình chơi Vô tuyến điện nghiệp dư, đã ra chiến khu Đồng Tháp xây dựng đài phát thanh Nam bộ. Vì những khó khăn trong hai cuộc chiến tranh cứu nước chống Pháp và chống Mỹ nên hoạt động Vô tuyến điện nghiệp dư tại Việt Nam đã ngưng trệ.

Chỉ tới năm 1989 ông Jiro Miyoshi dẫn đầu đoàn Vô tuyến điện nghiệp dư Nhật Bản đã bắt đầu chính thức phát sóng trên lãnh thổ Việt Nam trên làn sóng nghiệp dư. Các thiết bị này đã được tặng lại cho Trung tâm đào tạo Bưu chính Viễn thông để xây dựng đài phát Nghiệp dư đầu tiên tại Việt Nam.

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
QSL (Query Station Location ) của đài phát VTĐND tại đảo Trường Sa của đoàn KTV Liên Xô ( cũ) và Việt Nam

Hoạt động Vô tuyến điện nghiệp dư được bắt đầu với một sự kiện rất quan trọng, năm 1990, một nhóm phối hợp giũa Liên Xô (cũ ) và Việt Nam đã ra đảo Trường Sa và phát sóng trên đảo, khẳng định chủ quyền lãnh thổ với hô hiệu Việt Nam. Cũng năm đó lớp đầu tiên huấn luyện về VTND đã được triển khai. trong số học viên năm đó đã có người đạt giải cao tại cuộc thi quốc tế về phát điện báo tại Nhật Bản. Những năm tiếp theo, Nhà nước đã cho phép một số đoàn đến Việt Nam để hoạt động nghiệp dư và đào tạo huấn luyện.

Ngày 24/1/2996 Hội Vô tuyến điện – điện tử TPHCM đã ra quyết định thành lập CLB Vô tuyến điện Nghiệp dư TPHCM. Tháng 09/1997 một đoàn Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam đã tham dự hội nghị IARU Region 3 tại Bắc kinh với tư cách là quan sát viên.Năm 1998 Chủ tịch IARU lúc đó là ông Richard Balwin cùng với ông Fred Johnson Chủ tịch IARU – Region 3 đã sang Việt Nam đào tạo và cùng với Tổng cục Bưu điện nghiên cứu, xây dựng văn bản pháp lý có liên quan đến Vô tuyến điện nghiệp dư. Nhờ đó ngày 14/2/1998 Tổng cục Bưu điện đã chính thức công bố thể lệ Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam bằng quyết định số 99/QĐ.

Nhờ có thể lệ này Hội Vô tuyến điện – điện tử TPHCM đã tổ chức hàng loạt lớp đào tạo và đã xây dựng đài phát với hô hiệu 3W2LI tại đường Đồng Xoài - TPHCM, xây dựng đài với hô hiệu XV300S kỷ niệm 300 năm Sài Gòn tại Khách sạn Kim Đô.

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
QSL của đài phát XV300S nhân dịp kỷ niệm 300 năm Sài Gòn và đài VTDND của CLB tại TPHCM.

CLB Vô tuyến điện nghiệp dư đã mở rộng các hoạt động nghiệp dư đến tầng lớp trẻ, thanh thiếu niên, và đã cung cấp trang thiết bị và huấn luyện để lập các đài VTĐND tại các trường Lê Hồng Phong, trường Lê Quý Đôn và trường Hùng Vương tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
Lớp đào tạo hướng dẫn người chơi Vô tuyến điện nghiệp dư 1998

Những người chơi Vô tuyến điện Việt Nam đã cùng các người chơi Vô tuyến điện quốc tế tham dự nhiều hoạt động Vô tuyến điện nghiệp dư như như IOTA (Hải đảo trên làn sóng ) trong nhiều năm liên tục tại các đảo như tháng 10/1997 tại Côn Đảo, tháng 4/2001 tại Hòn Tằm (Nha Trang ), tháng 4/2002 tại đảo Cù Lao Chàm và tháng 4/2012 tại đảo anh hùng Cồn Cỏ, việc tham gia này cũng góp phần khẳng định chủ quyến biển đảo với các hô hiệu Việt Nam.

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
Đài Vô tuyến điện nghiệp dư hoạt độngtại đảo Cồn Cỏ (Việt Nam, Mỹ, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Hà Lan, CH Czech).

Ngày 14/7/2002 Hội vô tuyến điện tử Việt Nam đã có quyết định số 020714/QĐ thành lập CLB Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam. (Vietnam Amateur Radio Club-VARC). VARC đã tích cực tham gia các hoạt động chung trên thế giới, và ngày 4/4/2003 tại Newington- Connecticut – USA sau khi biểu quyết Liên minh Quốc tế Vô tuyến điện Nghiệp dư đã ra Nghị quyết kết nạp CLB Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam làm thành viên chính thức của IARU (Region 3).

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
Đài thu phát VARC tại Củ Chi, hô hiệu 3W2REH-XV3AA

Nhờ các bạn bè quốc tế hoạt động Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam đã được giới thiệu trên các tạp chí quốc tế chuyên ngành, đặc biệt tại Tokyo, Nhật Bản đã thường xuyên có gian hàng tại Ham Radio để giới thiệu về đất nước và con người Việt Nam. Có thể nói hoạt động Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam ngay từ những bước khởi đầu, đã được bạn bè trên khắp thế giới giúp đỡ, tạo điều kiên cung cấp trang thiết bị, hướng dẫn đào tạo, những người hoạt động Vô tuyến điện nghiệp dư tại Việt Nam không thể nào quên ơn sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế.

Radio Amateur, Ham radio, VARC, Vo tuyen nghiep du, votuyennghiepdu
Gian hàng của CLB Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam giới thiệu về đất nước và con người Việt Nam tại Tokyo Ham Fair 2012

Tại Hội nghị Vô tuyến điện Nghiệp dư quốc tế vùng 3 lần thứ 14 vào năm 2009 tại Christchurch, New Zealand, Ban chấp hành IARU đã biểu quyết đồng ý tổ chức Hội nghị lần thứ 15 tại Việt Nam. Hội nghị sẽ được tổ chức từ ngày 5/11/2012 đến ngày 09/11/2012 tại Khách sạn Kim Đô – TPHCM, dự kiến có khoảng 100 khai thác viên đến từ nhiều nước trên thế giới. Đây là lần đầu tiên một sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia kỹ thuật vô tuyến điện nghiệp dư được tổ chức tại Việt Nam. CLB Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam được sự giúp đỡ của IARU ( Region 3) và các cơ quan đoàn thể đã và đang tích cực chuẩn bị cho Hội nghị này.

Nguyễn Minh Đức
Chủ tịch CLB Vô tuyến điện nghiệp dư Việt Nam(VARC)




Bình luận mới