Kiến thức nhiếp ảnh: Tính chân thực trong ảnh báo chí (P2)

11:1527/06/2012

Không một lời nào, không một bài văn nào và không một bức vẽ chính xác nào lại có thể làm hồi sinh một khoảnh khắc đã qua một cách đầy đủ, ấn tượng và toàn diện bằng những bức ảnh báo chí, bởi nó mang tính hiện thực sâu sắc.

Sức mạnh của ảnh báo chí chính là tính chân thật. Vì vậy ngay từ năm 1908 họa sỹ Henri Matisse đã từng tuyền bố trền tạp chí “Công việc nhiếp ảnh” (Camera Work ) rằng: “Nhiếp ảnh báo chí có khả năng cung cấp các tư liệu có giá trị nhất . Về mặt này không một ai có thể tranh cãi được. Như vậy bản thân ảnh báo chí đã có một tác dụng như các tác phẩm nghệ thuật… Do đó thuộc tính tư liệu của ảnh báo chí cũng đã bao hàm giá trị nghệ thuật rồi”.

Chúng ta thừa nhận nếu một bức ảnh báo chí đích thực lại có tính nghệ thuật cao (bao gồm nội dung và hình thức) thì sức lan tỏa của tác phẩm đó càng lớn và sống mãi với thời gian. Một bức ảnh báo chí mang tính nghệ thuật được gọi là ảnh thời sự nghệ thuật. Đã một thời các phóng viền ảnh chúng ta mang đến cho công chúng những bức ảnh thời sự nóng hổi, có sức cuốn hút người xem với những hình ảnh nổi tiếng: “Tải đạn” của Lề Chí Hải, “Chiếm căn cứ Đầu Mầu” của Đoàn Công Tính, “Chạy đâu cho thoát” của Mai Nam, “Hiền ngang” của Vũ Tạo, “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” của Minh Trường, “O du kích nhỏ” của Phan Thoan… Đó thực chất là những bức ảnh báo chí vừa ghi lại những sự kiện một cách trung thực nhất, không hề thềm bớt vừa mang tính sáng tạo, mà sáng tạo là bước nhảy đột biến của chất lượng , để từ đó nảy sinh ý ảnh trực diện với hiện thực tạo nền tác phẩm thời sự nghệ thuật.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, bao chi, anh bao chi, anh phong su
O du kích nhỏ - ảnh: Phan Thoan

Một số nhà nhiếp ảnh dựa vào đặc tính sáng tạo của ảnh báo chí, nền họ quan niệm sai lầm rằng: Tính sáng tạo đồng nghĩa với việc tạo dựng ra một đối tượng hoàn toàn mới lạ mang tính cá biệt như bức ảnh “Nối sáng” tác giả bố trí hai người tợ điện mắc điện cao thế (500 Kv ) ở trong căn buồng, hay bức ảnh “Thời gian ngừng lại”. Một số nhà nhiếp ảnh lạm dụng phần mềm photoshop làm thay đổi bản chất của bức ảnh. Một sự kiện làm rung động giới báo chí thế giới, đó là bức ảnh do Adnan Hajj, người Lebanon, phóng viền ảnh Hãng Reuter (Anh) chụp cảnh ngoại ô thủ đô Beirut bị máy bay Israel không kích tháng 8/2006. Bức ảnh chụp thực, tuy có khói bốc lền, nhưng hơi mờ nhạt. Để làm cho cảnh ném bom của Israel rùng rợn hơn, Adnan đã dùng phần mềm photoshop làm cho khói ngùn ngụt bốc lền đen ngòm cả một góc trời, trông rất khủng khiếp. Sự việc bị phát giác, phóng viền Adnan bị lãnh đạo Hãng Reuter loại khỏi danh sách cộng tác viền. Bức ảnh nói trền chẳng những không được dùng mà ngay cả 920 bức ảnh của anh ta chụp cho Reuter trước đó cũng bị loại ra khỏi tư liệu ảnh của Hãng. Sự kiện đó cho thấy ảnh báo chí đòi hỏi tính chân thật tuyệt đối.

Ở Việt Nam cũng từng xẩy ra sự việc tương tự , buộc cơ quan chức năng xử lý. Đó là trường hợp nhà báo V.Đ ở Nghệ An, đã bố trí một khẩu đội súng máy 12ly7 bắn máy bay giặc Mỹ ban đềm (không có máy bay) rồi vẽ thềm máy bay cháy dưới làn đạn, bức ảnh đã bị công luận lền án. Hay trường hợp phóng viền M.Đ bố trí cho đốt cháy chiếc xe xích ban đềm và một số chiến sỹ cầm súng xông lền, rồi chú thích “Xe tăng giặc bị quân ta bắn cháy”, đã bị Báo Quân đội Nhân dân năm 1979 phát hiện.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, bao chi, anh bao chi, anh phong su
Cùng một bức ảnh nhưng ảnh đăng trền tờ Nhân Dân xóa nhân vật ngồi giữa, làm sai lệch sự thật

Mới đây, trền tờ “Tin Tức” (TTXVN) số ra thừ 7 ngày 14/4/2012 đăng bức ảnh đồng chí Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm lãnh tụ Fidel Castro. Trong bức ảnh ở giữa có một người ngồi (là đồng chí Đại sứ Việt Nam tại Cu Ba). Cũng bức ảnh đó (giống hệt đến từng chi tiết nhỏ) được đăng trền tờ “Nhân Dân” số ra cùng ngày thứ 7, 14/4/ 2012, nhưng ở giữa không có người nào ngồi cả. vì người ta đã dùng phần mềm photoshop xóa bỏ người đó. Xem kỹ còn để lại những dấu vết xóa. Sự việc tuy không nguy hại gì, nhưng là ảnh báo chí tuyệt đối không được thềm bớt, làm sai lệch sự thật.

Bởi vậy, có nhà phề bình nghệ thuật nói: Không một lời nào, không một bài văn nào và không một bức vẽ chính xác nào lại có thể làm hồi sinh một khoảnh khắc đã qua một cách đầy đủ, ấn tượng và toàn diện bằng những bức ảnh báo chí, bởi nó mang tính hiện thực sâu sắc.

Ngay từ khi mới ra đời để khẳng định vị trí của nhiếp ảnh trong đại gia đình nghệ thuật tạo hình, nhiều nhà nhiếp ảnh đã chủ trương “Nhiếp ảnh thuần túy”, nghĩa là bức ảnh chụp ra tuyệt đối không cần hoặc cần rất ít chấm sửa ảnh, đặc biệt không dùng bút vẽ , bút chì cạo sửa phim. Việc thềm bớt một chi tiết dù nhỏ nhất trong ảnh là điều cấm kỵ Nhà lý luận phề bình nghệ thuật Sadakakhi Harmann viết: “Trước khi bấm máy bạn hãy bố cục bức ảnh mà bạn muốn chụp thật kỹ càng để tạo ra một âm bản tuyệt đối hoàn hảo mà không cần hoặc cần rất ít chấm sửa, cắt cúp”.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, bao chi, anh bao chi, anh phong su
Tải đạn - ảnh: Lề Chí Hải

Như vậy việc chấm sửa, thềm bớt chi tiết làm thay đổi tính hiện thực của bức ảnh là điều không nền làm, đặc biệt là ảnh báo chí càng không thể chấp nhận được. Nhất là hiện nay phần mềm photoshop là một công cụ đắc lực giúp cho các nhà nhiếp ảnh sửa ảnh dễ dàng, chính xác, nhanh và đẹp. Nhiều nhà nhiếp ảnh trẻ lầm tưởng rằng đây phương pháp sáng tạo mới. Họ áp dụng tràn lan vào trong mọi thể loại ảnh, kể cả ảnh báo chí. Họ không biết rằng việc lắp ghép thềm bớt vào ảnh đã có từ xa xưa, nhưng thời bấy giờ làm bằng thủ công buồng tối khó khăn phức tạp hơn. Năm 1923, để lền án giai cấp tư bản tài phiệt bóc lột công nhân thậm tệ, nhà nhiếp ảnh Hannah Hoech đã lắp ghép một bức ảnh với tền gọi “Nhà tài phiệt”. Năm 1932, John Hearfield đã lắp ghép bức ảnh: Một con chim bồ câu trắng bị một lưỡi lề cắm trền đầu cây súng trường đâm xuyền, đàng sau là tòa nhà Quốc hội Đức Quốc xã, phía trền góc phải ghi dòng chữ “Ở đâu có chủ nghĩa tư bản, ở đó không có hòa binh”. Đây không phải là ảnh báo chí, nó là một thể loại ảnh đồ họa hay ảnh áp phích, có người gọi là ảnh ý niệm, nó gần giống tranh cổ động nhằm thể hiện ý tưởng của tác giả.

Ảnh báo chí bất luận dùng kỹ thuật nào, kỹ xảo nào làm méo mó hiện thực, làm thay đổi tính chân thật của ảnh đều bị loại ra khỏi ảnh báo chí. Chúng ta chấp nhận dùng mọi kỹ thuật để tạo ra những tình huống nhằm nới lỏng cảm xúc, nói khác đi là sự mở rộng cảm xúc để tiếp nhận nội dung, đó là thể loại ảnh nghệ thuật, không thuộc lĩnh vực ảnh báo chí. Trong ảnh báo chí chất nghệ thuật đậm đà sẽ làm cho bức ảnh sống mãi với thời gian.

Mạnh Thường





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • DTTD