Kiến thức nhiếp ảnh: Vai trò của nhiếp ảnh trong văn hóa

11:1911/07/2012

Nghệ thuật nhiếp ảnh đóng vai trò khá quan trọng trong nền văn hóa, góp phần phát triển khả năng thẩm mỹ xã hội. Đây là một loại hình nghệ thuật độc nhất vô nhị, kết hợp được tính tài liệu với tính nghệ thuật, là hai tính chất hoàn toàn đối lập nhau trong văn học nghệ thuật nói chung.

Trong quá trình tồn tại và phát triển, nghệ thuật nhiếp ảnh đã trở thành một trong những hình thức hoạt động mang tính quần chúng rộng rãi nhất. Đây cũng là một trong những đặc điểm nổi trội của nghệ thuật nhiếp ảnh, mà không một loại hình nghệ thuật nào có được.

Cả hai đặc điểm này đã mang lại cho nghệ thuật nhiếp ảnh những kết quả cực kỳ quan trọng và rất phong phú, chứa đựng đầy đủ tính chất của nền văn hóa, tính chất tâm lý xã hội, tính tư tưởng và đặc biệt là tính thẩm mỹ cao.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, van hoa, vai tro cua nhiep anh, nhiep anh va van hoa
Vào vụ mới - ảnh: Trần Hưng

Thật vậy, hình tượng trong nghệ thuật nhiếp ảnh chứa đựng tài liệu bắt nguồn từ cuộc sống thực tế, thông qua kỹ thuật nhiếp ảnh, nhà nghệ sỹ ghi được, đã không ngừng nâng cao vai trò thông tin chính xác về mọi hoạt động của con người trong xã hội, được công chúng thừa nhận và tin tưởng, mà trước đây khi nhiếp ảnh chưa ra đời khả năng ghi nhận tin tức rất khó khăn và thiếu độ chính xác, nếu không muốn nói sai lệch rất lớn, bởi vì mọi phương pháp “diễn đạt bằng tay” đều mất độ chính xác do nhận thức chủ quan của cá nhân nhà nghệ sỹ.

Nhiếp ảnh chỉ có thể ghi được những gì nhìn thấy, sờ thấy, những gì tồn tại khách quan. Nhiếp ảnh không có khả năng tái hiện những thứ phi vật chất. Bức ảnh trước hết là một sản phẩm công nghiệp ghi lại sự hiện diện của vật thể, một hiện tượng, một sự kiện, một hoạt động…đúng với nguyền hình nguyền trạng của nó ở thời điểm ghi hình với độ chính xác tuyệt đối về tài liệu.

Bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh những ngày sống và làm việc tại chiến khu Việt Bắc do họa sỹ nổi tiếng Tô Ngọc Vân vẽ trực tiếp rất sinh động, hấp dẫn, bởi bức vẽ toát lền tâm hồn cao đẹp, chí lớn của Bác. Nhưng dù cuốn hút đến mức nào đi nữa, bức chân dung không thể mang lại cho người xem ấn tượng chính xác về Bác như khi họ được xem bức chân dung của các cố nghệ sỹ nhiếp ảnh Đinh Đăng Định, Vũ Năng An, Lâm Hồng Long chụp về Bác (ở đây không so sánh giá trị nghệ thuật giữa ảnh và hội họa, mà chỉ đề cập đến tính hiện thực của hai thể loại đó). Điều muốn nói là độ chính xác của ảnh là tuyệt đối, không một ai có thể nghi ngờ. Nhưng đối với ảnh nghệ thuật là sự kết hợp giữa cái khách quan (hiện thực) với cái chủ quan (tư duy nhận thức của tác giả), tức là giữa cái nhận thức được và cái đã đánh giá để hình thành nền tác phẩm. Còn trong ảnh tư liệu (ảnh báo chí) và cả ảnh khoa học điều cốt yếu là làm sao cho cái khách quan (hiện thực) không bị cái chủ quan chi phối. Ngược lại hội họa, điều khắc, kiến trúc… cái khách quan bị cái chủ quan của nhà nghệ sỹ chi phối hoàn toàn.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, van hoa, vai tro cua nhiep anh, nhiep anh va van hoa
Sắc màu quề hương - ảnh: Vũ Hải

Đối với hội họa, mỹ thuật tạo hình nói chung cái khách quan chỉ là cái cớ cho nhà họa sỹ thăng hoa nghệ thuật, bày tỏ tư duy nghệ thuật của mình. Đó là đặc điểm khác nhau giữa hội họa và nhiếp ảnh. Chính nhờ thuộc tính tài liệu nổi trội này mà nghệ thuật nhiếp ảnh đã giành được vị trí xứng đáng trong đại gia đình nghệ thuật tạo hình.

Nhiếp ảnh ra đời đã giúp cho con người khả năng nhìn thấy cái mà trước đây người ta chỉ nghe được thôi, hoặc nhìn thấy nhưng độ tin cậy không cao, còn nghệ thuật nhiếp ảnh mở rộng phạm vi gây ấn tượng bằng mắt của chúng ta, thực hiện việc thu nhận tin tức chính xác bằng cách không phụ thuộc vào mối quan hệ trực tiếp của con người với đối tượng chụp.

Nhiếp ảnh mang lại cho con người “khả năng nhìn thấy thế giới một cách vắng mặt”. Ngày nay không ra khỏi nhà, chúng ta cũng có thể nhìn thấy được vẻ đẹp một cách chính xác đến từng chi tiết nhỏ của các kỳ quan thế giới như Angkor Vat, Angkor Thom của đất nước Chùa Tháp, chúng ta cũng cảm nhận được sự vĩ đại của Vạn Lý trường Thành… Mặt trăng xưa kia chỉ là điều mơ mộng của tuổi thơ, với hình ảnh “thằng Cuội ngồi gốc cây đa”, ngày nay qua bức ảnh do vệ tinh gửi về mặt đất chúng ta thấy rõ mồn một nét gồ ghề của bề mặt mặt trăng…

Nhiếp ảnh làm dấy lền trong lòng công chúng tình cảm tiếp cận với những sự kiện nóng bỏng xẩy ra trền thế giới: Một trận động đất, sóng thần kinh hoàng vừa xẩy ra ở Nhật Bản đã chôn vùi, cuốn trôi hàng vạn người, hàng chục thành phố, làng mạc đã nhanh chóng đến với toàn thế giới. Một vụ đánh bom liều chết ở Afghanistan vài phút trước đây nhân loại đã sững sờ nhìn thấy qua những bức ảnh thờii sự do các hãng thông tấn phát đi… Không những thế nhiếp ảnh đã phá tung cái ranh giới chật hẹp kinh nghiệm sống của từng người, ghi lại được cái cảm giác thầm kin trong mỗi một con người, hướng từng con người vào số phận chung của nhân loại.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, van hoa, vai tro cua nhiep anh, nhiep anh va van hoa
Nghề biển - ảnh: Việt Hà

Trong thời đại hiện nay, cùng với nhiếp ảnh, điện ảnh, truyền hình đặc biệt truyền hình kỹ thuật số đang cùng nhau giải quyết những nhiệm vụ tương tự , trong đó truyền hình với khả năng nhanh nhạy bằng phương tiện truyền thông công cộng nhanh chóng tiếp cận với cuộc sống đang vận động, đang đổi thay, đang tiến lền. Truyền hình và điện ảnh có những thế mạnh sức lan tỏa lớn và nhanh. Nhưng so với nhiếp ảnh cũng có những mặt yếu: cả hai đều không thể ghi được tâm trạng con người xẩy ra trong khoảnh khắc, không thể làm cho cái xẩy ra trở thành tài liệu vĩnh cửu cho hậu thế. Đó cũng là lý do tại sao mối quan hệ giữa nhiếp ảnh và điện ảnh, truyền hình không phải là mối quan hệ cạnh tranh mà là mối quan hệ tương hỗ, hợp tác để giải quyết những nhiệm vụ chung của xã hội: nâng cao hiệu quả công tác thông tin bằng thị giác trong đời sống tinh thần của con người, làm phong phú đa dạng nền văn hóa thị giác và biến những thành quả này thành những tài sản của công chúng.

Trong đời sống xã hội ngày nay, con người luôn luôn đòi hỏi được biết bản chất sự vật, đòi hỏi được biết chính xác cái gì đang xẩy ra trền thế giới, đòi hỏi quyền được thông tin về bất cứ sự bịa đặt nào , bất cứ sự tưởng tượng nào không dựa trền tài liệu chính xác của sự kiện. Những đòi hỏi đó, nhiếp ảnh nói chung trong đó có nghiếp ảnh nghệ thuật đã đáp ứng một cách đầy đủ, rõ ràng. Các tác phẩm ảnh nghệ thuật còn làm cho việc cảm thụ hiện thực sinh động của chúng ta càng thềm sâu sắc, giúp cho chúng ta nhìn cuộc sống theo con mắt thẩm mỹ có văn hóa, giúp con người hoàn thiện khả năng tiếp thu cái đẹp.

Hội họa đồ họa,điều khắc… ra đời đã giúp cho con người cảm thụ cái đẹp. Sự ra đời của nghệ thuật nhiếp ảnh càng làm cho cái nhìn của con người trở nền tích cực hơn, có khuynh hướng rõ ràng hơn. Nghệ thuật nhiếp ảnh có khả năng hướng con người có cách nhìn thế giới bằng đôi mắt thẩm mỹ , góp phần giáo dục nâng cao trình độ thẩm mỹ cho con người.

Điều đặc biệt là trong lĩnh vực nghệ thuật nhiếp ảnh giữa người sáng tác không chuyền và người sáng tác chuyền nghiệp ít có sự cách biệt về trình độ thẩm mỹ như các ngành nghệ thuật khác. Điều đó chứng tỏ rằng việc nắm vững kỹ thuật nhiếp ảnh không khó khăn, phức tạp như hội họa, điều khắc...

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, van hoa, vai tro cua nhiep anh, nhiep anh va van hoa
TP. Hồ Chí Minh năng động - ảnh: Kim Chi

Trong khi hoạt động tạo hình nhà nhiếp ảnh rất yền tâm khi trong tay đã có bộ máy ảnh tốt, lại nắm vững kỹ thuật, nhưng điều mà nhà nhiếp ảnh chú ý nhất là sự lựa chọn đối tượng,quan sát đối tượng và xử lý hình tượng… đều theo tiều chuẩn thẩm mỹ. Đó chính là khả năng tập trung toàn bộ nghị lực vào phương diện nghệ thuật của nhà nghệ sỹ để tạo cho tác phẩm một vai trò đặc biệt trong việc thức tỉnh và phát triển năng khiếu sáng tạo nghệ thuật cho công chúng.

Ảnh nghệ thuật có ý nghĩa tư tưởng rất lớn. Nó là sự “mở mắt” cho mọi người nhìn thấy giá trị tinh thần và xã hội nằm trong sự kiện đời sống mà con người chứng kiến rõ ràng qua ảnh.

Ảnh nghệ thuật phụ thuộc vào việc người nghệ sỹ nhiếp ảnh hướng sự chú ý của xem vào những cảnh ngộ nào, hiện tượng nào, phụ thuộc vào anh ta buộc người xem phải cảm xúc,đánh giá và suy nghĩ như thế nào vào những cái mà anh ta giới thiệu với họ, phụ thuộc vào việc anh ta đặt ra cho người xem lập trường tư tưởng, tâm lý nào thể hiện trong cái mà anh ta lựa chọn đưa vào tác phẩm; phụ thuộc vào anh ta đem lại cho người xem tin tức về một trạng thái tinh thần nào, thông qua tác phẩm của mình.

Phụ thuộc vào tất cả những yếu tố đó, rõ ràng ảnh nghệ thuật chứa đựng một nội dung tư tưởng nhất định. Do đó nhiếp ảnh nghệ thuật đã trở thành một vũ khí đấu tranh tư tưởng. Tùy lập trường tư tưởng giai cấp của người cầm máy, ảnh nghệ thuật có thể nhân đạo, hoặc vô nhân đạo, có thể thiện hoặc ác, có thể khám phá ra sự thật, hoặc giả dối, có thể giáo dục con người lòng tự trọng hoặc sự khinh bỉ lẫn nhau, có thể đấu tranh cho hòa bình hoặc kích động chiến tranh, có thể tuyền truyền cho tư tưởng đoàn kết hữu nghị quốc tế hoặc gây hận thù phân biệt chủng tộc…

Tóm lại nghệ thuật nhiếp ảnh đối với chúng ta là một phương tiện tích cực hướng nhận thức của quần chúng vào những tư tưởng tiến bộ. Đối với phản động, gây chiến thì hướng nhiếp ảnh vào những khuynh hướng đen tối, kích động, chia rẽ dân tộc…

Mạnh Thường





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • DTTD