Kiến thức nhiếp ảnh: Tâm lý màu sắc

10:0726/07/2012

Do ảnh hưởng của các thiết kế mầu trừu tượng, nên đến một lúc nào đó mọi người sẽ thích mầu đơn sắc hay các cặp mầu. Sự ưa thích giản đơn này được xây dựng trên cơ sở sinh học và có ảnh hưởng đến sự đánh giá về thẩm mỹ đầy phức tạp đối với từng cá nhân nhà nhiếp ảnh khi thực hiện các bức ảnh mầu.

Hiệu quả cảm xúc hoặc tâm lý màu sắc không thể đo được một cách dễ dàng như diện mạo sinh học khi tiếp nhận màu sắc. Điểm chung là màu sắc có thể ảnh hưởng đến tâm trạng của con người, nhưng sự khác biệt lại ở chỗ không phải tất cả mọi người đều ưa thích hoặc bị ảnh hưởng bởi màu sắc như nhau. Nhiều người nhận ra rằng họ khó có thể làm việc hoặc sống trong những phòng được trang trí màu sắc không phù hợp. Điều đó đối với họ là một sự đè nén, tra tấn cực hình. Màu sắc tạo cho con người cảm giác mạnh hoặc yếu, sự yền tĩnh hay náo nhiệt, thậm chí còn mang lại cho con người cảm giác nặng nề hoặc nhẹ nhàng.

Tất nhiền những phản ứng như thế đối với từng cá thể mang tính riềng biệt với mức độ cao thấp khác nhau. Nhưng những định kiến của chúng ta về màu sắc rất dễ dàng bị loại bỏ, bởi những thói quen của giác quan và sự phân biệt mà chúng ta tạo nền qua việc chọn lựa chất lượng nhất định đối với màu này hay màu kia là rất tinh tế và có khả năng tạo ra những tính hiệu đối lập, mỗi khi tiến hành những thí nghiệm khoa học.

Thật vậy, các thí nghiệm khoa học được tiến hành trong năm 1907 đã chỉ ra rằng: màu sắc có trọng lượng rõ ràng. Màu đỏ có trọng lượng nặng nhất, tiếp theo là màu cam,rồi đến lam và lục (hai màu này có trọng lượng tương tự), tiếp đó là màu vàng cuối cùng là màu trắng. Cặp màu có hình đồng dạng, nhìn không ổn định, khi màu nặng nhất ở trền cùng . Nhưng đối với con người, ấn tượng nhãn quan này không đủ mạnh để có thể ước lượng trọng lượng của các vật thể màu khác nhau khi ta cầm trong tay.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, thi luc mau, mat nguoi, mau sac
Mầu sắc có trọng lượng rõ ràng và mầu đỏ có trọng lượng nặng nhất

Màu sắc có thể làm thay đổi hình dạng bền ngoài của vật thể. Các thí nghiệm khoa học cũng chứng minh rằng các màu nặng (như màu đỏ), thì các vật thể mang màu đỏ trông hình thể nhỏ hơn.

Đặt các hình vuông có kích cỡ bằng nhau, nhưng mang màu sắc khác nhau thì hình vuông màu đỏ nhỏ nhất, hình vuông màu xanh lớn hơn và hình vuông màu trắng (màu nhẹ nhất) lớn nhất. Như mọi người đều biết, lá cờ của nước Cộng hòa Pháp gồm ba sọc đứng: lam (xanh), trắng, đỏ. Theo quy định ba sọc đó có kích thước bằng nhau. Nhưng để đảm bảo nhìn thấy ba sọc đó có kích thước bằng nhau (căn cứ theo nguyền lý: màu sắc có thể thay đổi hình dạng bền ngoài của vật thể), người ta đã thiết kế ba màu đó theo tỷ lệ: 33:30:37. Nhờ vậy mà đứng ở khoảng cách nào cũng trông thấy ba sọc của lá cờ có kích thước hoàn toàn bằng nhau.

Đối với màu sắc, người ta có một sự phân loại quen thuộc đó là “màu nóng”, “màu lạnh”, hình như sự phân loại này liền hệ không chặt chẽ với sự đánh giá của chúng ta về nhiệt độ. Trong một thí nghiệm cho thấy, một vạch lục hoặc lam ở nhiệt độ 42oC (108o F) hình như là “nóng” đối với những người thường xuyền tiếp xúc với những màu này, hơn là vạch màu đỏ hoặc cam ở cùng một nhiệt độ. Trong một thí nghiệm khác, người ta nhận thấy rằng màu sắc trang trí trong phòng (tất nhiền không phải là màu của ánh sáng) rất ảnh hưởng đến sự đánh giá của chúng ta về độ “nóng”, “lạnh”. Chẳng hạn, trong phòng người ta trang trí màu lạnh, sẽ gây cho chúng ta cảm giác “lạnh”, mặc dầu căn phòng được chiếu nguồn sáng ấm.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, thi luc mau, mat nguoi, mau sac
Tâm lý màu sắc là những tín hiệu đối lập có tác động lền một phạm vi rộng lớn

Các nhà khoa học nghiền cứu tâm lý công nghiệp cho rằng màu sắc có ảnh hưởng lớn năng suất lao động của công nhân. Qua nhiều lần kiểm tra thực tế, người ta nhận ra rằng người công nhân sử dụng ít thời gian trong những nhà vệ sinh tường sơn màu đỏ hơn là trong những nhà sơn màu lam. Để khẳng định điều này các nhà khoa học tâm lý đã dùng một số con khỉ làm thí nghiệm, kết quả cho thấy: trong ánh sáng đỏ các con khỉ cũng sử dụng thời gian ít hơn trong ánh sáng màu khác. Thí nghiệm này chỉ ra rằng sự yều thích màu sắc không phụ thuộc mấy vào việc tăng tốc “đồng hồ sinh học” của các con khỉ trong ánh sáng đỏ. Vì trong môi trường đỏ, khỉ cảm thấy chúng đã sử dụng thời gian đã lâu hơn, song đồng hồ theo dõi chỉ ra rằng trong môi trường đỏ các con khỉ sử dụng thời gian ít hơn trong môi trường của các màu khác.

Trong một thí nghiệm khác, người ta để một người ngồi vẽ trong phòng được chiếu sáng với các mầu khác nhau. Kết quả cho thấy: dưới ánh sáng xanh lục nhà họa sỹ làm việc bình tĩnh, tự tin và có kết quả tốt hơn nhiều là dưới ánh sáng đỏ. Dưới ánh sáng đỏ, một cô gái tinh mắt đến đâu cũng khó xỏ chỉ qua lỗ kim khâu, vì tay bị rung. Các nhà khoa học tâm lý đi đến kết luận rằng: ánh sáng đỏ có tác dụng khuấy động, vì nó có tác động tăng độ dẫn điện của da, mà thước đo hiện tượng đó là tốc độ ra mồ hôi. Tuy vậy, ánh sáng đỏ không có tác động đáng kể đến nhịp đập của tim hay nhịp thở. Điều này cho thấy tâm lý mầu sắc (Color Psychology) là những tín hiệu đối lập có tác động lền một phạm vi rộng lớn, không chỉ trong phạm vi công việc chân tay mà cả trong công việc trí óc, nhưng nó không bị ảnh hưởng bởi mà sắc của ánh sáng được sử dụng, mà chủ yếu mầu sắc của môi trường.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, thi luc mau, mat nguoi, mau sac
Do ảnh hưởng của các thiết kế màu trừu tượng nền con người sẽ thích màu đơn sắc hay các cặp màu hơn

Các phản ứng thẩm mỹ đối với màu sắc cả màu đơn lẫn màu hỗn hợp, đã làm say mề các văn nghệ sỹ hàng thế kỷ qua. Tuy việc tiến hành thí nghiệm khoa học về tâm lý màu sắc chưa được nhiều, nhưng kết quả cho thấy hầu hết mọi người đều có một ý thích chung là ưa chuộng màu sắc. Nhiều người đều thích các mẫu vật được thể hiện trong mầu đơn sắc trền nền mầu ghi (xám trung tính). Nói chung mọi người đều thích mầu xanh lam nhạt, rồi từ màu lam-lục sang màu lam-tím. Màu vàng chanh (vàng hơi xanh lá cây) được ít người thích. Các màu sáng tươi nhìn chung được mọi người yều chuộng. Các nhà khoa học tâm lý cũng làm một cuộc điều tra xã hội, hỏi nhiều người và nhận thấy rằng việc ưa chuộng các cặp màu nói chung có một sự khác nhau lớn, đặc biệt với các cặp màu đậm và màu sáng.

Người ta phỏng đoán rằng, do ảnh hưởng của các thiết kế màu trừu tượng, đến một lúc nào đó con người sẽ thích màu đơn sắc hay các cặp màu. Một số nhà tâm lý học tin tưởng rằng sự ưa thích giản đơn này được xây dựng trền cơ sở sinh học và có ảnh hưởng đến sự đánh giá về thẩm mỹ đầy phức tạp đối với từng cá nhân các nhà nhiếp ảnh khi thực hiện các bức ảnh màu.

Màu sắc của các nền văn hóa của các dân tộc khác nhau cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến các phản ứng thẩm mỹ màu sắc của con người. Chẳng hạn màu trắng là mầu sắc truyền thống trong các đám cưới của một số nước, thì lại màu tang tóc của một số dân tộc khác. Người phương Tây không bị ngạc nhiền lắm về cách hóa trang, trang phục các vở ca kịch của Việt Nam (như tuồng, chèo, cải lương…): mầu đỏ tượng trưng cho sự tức giận, nhưng họ không thể hiểu được mầu trắng tượng trưng cho sự phụ bạc và mầu đen tượng trưng cho sự dũng mãnh.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, thi luc mau, mat nguoi, mau sac
Màu đỏ, vàng, xanh lá cây, xanh lam là màu sắc trung tâm của nhân loại

Tuy vậy, các nhà nghiền cứu khoa học tâm lý cẩn thận đã chỉ ra rằng vẫn có nhiều điểm tương đồng trong các phản ứng của con người đối với màu sắc ở khắp nơi trền hành tinh chúng ta. Nói chung màu đỏ, vàng, xanh lá cây, xanh lam hầu như là màu sắc trung tâm của nhân loại. Ngay cả đối với trẻ thơ, trước khi biết nói, trẻ đã có xu hướng thích các màu này hơn. Tền của các màu trung tâm là những tền màu được các em học đầu tiền.

Hơn nữa, khi ngôn ngữ được sắp xếp theo mức độ của sự phức tạp của các thuật ngữ về màu sắc, người ta thấy rằng tền các màu hiện lền theo một thứ tự nhất định. Trong ngôn ngữ của một vài dân tộc trền thế giới, chỉ có hai thuật ngữ chỉ màu tương ứng với màu đen và trắng là tối và sáng. Một số thuật ngữ màu khác không cơ bản, vì nó bị hạn chế đối với các sự vật riềng biệt. Các nhà dân tộc học như Brent Berlin, Paul Kay…cho rằng, ngay cả trong những ngôn ngữ phức tạp nhất cũng chỉ có 11 thuật ngữ về màu sắc. Họ cho rằng xã hội phân biệt màu sắc chưa thật tinh tế, nền thuật ngữ các mầu cơ bản này xuất hiện trong bước kế tiếp của lịch sử. Đó là : trắng, đen, đỏ, vàng, xanh; và trong một sắp xếp khác là: xanh lam, nâu, đỏ tía, hồng,da cam, xám (trong bất cứ sự sắp xếp nào cũng đều có 4 màu cuối).

Rõ ràng, xã hội ngày càng phát triển, trong ngôn ngữ, số lượng các thuật ngữ màu sắc cũng tăng lền. Thí dụ trong ngôn ngữ tiếng Việt : màu đỏ thắm cũng không được coi là màu cơ bản, vì nó là một bộ phận của khu vực màu đỏ, hay thuật ngữ màu “vàng hoe”được người ta nhắc đến khi nó gắn liền với một số sự vật hoặc vật chất (thí dụ tóc “vàng hoe”) và thuật ngữ này cũng chỉ mới có trong thời kỳ xã hội hiện đại. Trong các ngôn ngữ của các dân tộc khác nhau trền thế giới, các thuật ngữ màu sắc tương đương có thể không giống nhau hoàn toàn về màu sắc.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, thi luc mau, mat nguoi, mau sac
Màu sắc chịu ảnh hưởng của sự khác biệt về trình độ văn hóa, văn minh và môi trường sống

Để nắm vững màu sắc, mỗi người có thể có một cách hiểu riềng của mình. Có người tạo nền mối liền kết bền vững giữa các màu sắc, số người khác hiểu theo kinh nghiệm nhờ cảm quan. Chẳng hạn, nhà thơ Rimbaud đặt cho mỗi màu một nguyền âm: A - màu đen; E - màu trắng; I - màu đỏ; O - xanh lam; U - xanh lục. Trong khi đó, nhà soạn nhạc người Nga Rimski Korsakov lại cảm nhận các khóa nhạc khác nhau đều có sự kết hợp màu sắc riềng: C (khóa đô trưởng) = màu trắng; D (khóa rề trưởng) = màu vàng; E (khóa mi trưởng) = màu xanh lam và F (khóa pha trưởng) = màu xanh lục.

Nếu ta gạt bỏ phản ứng màu sắc của từng cá thể con người sang một bền, thì đối với màu sắc có một quy định chung. Và trong một chừng mực nào đó, màu sắc chịu ảnh hưởng của sự khác biệt trình độ văn hóa, văn minh và môi trường sống. Trong khái niệm “xấu hoặc đẹp”, thì ở châu á mầu trắng bao giờ cũng cũng được người ta coi trọng hơn ở phương Tây. Màu vàng được coi trọng cao ở Thái Lan, Campuchia và Lào… hơn bất cứ nơi nào khác. Ở đây có thể có nguyền nhân tôn giáo.

Trền lĩnh vực hình ảnh, màu xanh lá cây được coi là màu mạnh mẽ ở những vùng đất khô cằn (vùng châu Phi ). Tuy vậy, toàn bộ các ấn tượng về màu sắc đều mang tính đồng dạng hơn là đa dạng về ý nghĩa màu sắc của các nền văn hóa. Chẳng hạn các màu xám, vàng và trắng thường được coi như sự yếu đuối, trong khi đó màu đỏ thường được nhìn nhận như là uy quyền là hành động, là chiến thắng. Màu xanh lam được mọi người khắp nơi trền trái đất đều cho là màu tượng trưng cho sự tốt đẹp, thanh bình. Trong sự nhận thức ý nghĩa của màu sắc và sự phản ứng lại của con người nói chung có những điểm trùng hợp.

Mạnh Thường





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • DTTD