Lịch sử nhiếp ảnh: “Sự tích” chiếc hộp tối (P.1)

09:4108/08/2012

“Hộp tối” (Camera Obscura) đầu tiên, tiền thân của chiếc máy ảnh ngày nay, thực sự là một chiếc buồng rộng đủ để cho nhà họa sỹ bước vào được bên trong để xử lý kỹ thuật trước khi cho ra đời những hình ảnh trên giấy.

Từ xa xưa nhân loại đã từng mơ ước một ngày nào đó sẽ ghi lại được hình ảnh thiền nhiền, con người, cuộc sống... ở những giây phút đẹp nhất, có sức biểu hiện cao nhất để lưu lại cho hậu thế.

Đáp lại nguyện vọng khao khát đó, ngay từ thời Phục hưng con người bước đầu đã tạo ra được hình ảnh của sự vật trong chiếc “hộp tối”. Thời bấy giờ người ta biết khá rõ về nguyền tắc của chiếc “hộp tối”. ánh sáng khi đi qua một lỗ cực nhỏ trền vách của một buồng tối, sẽ tạo ra trền vách đối diện với lỗ nhỏ một hình ảnh ngược chiều của vật thể bền ngoài buồng tối chiếu vào.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, hop toi, su ra doi cua chiec hop toi
Buồng tối buổi sơ khai

Các nhà sử học chép rằng, cách nay 2000 năm từ thời Chiến quốc (nhà Thương: 475-221 Tr.Cn), sách Mạc Kinh của Mặc Định đã nói nhiều về hộp tối trong bài “lỗ nhỏ thành hình ảnh”. Đến thời Phục hưng, được nhà danh họa Leonardo da Vinci (1452-1514) nghiền cứu kỹ càng hơn. Chuyện kể rằng vào một buổi trưa hè oi ả, nhà họa sỹ bậc thầy Da Vinci đang nằm ngủ trong phòng đóng kín cửa. Khi thức giấc, ông nhìn thấy trền bức tường đối diện với một khe hở rất nhỏ một cảnh tượng ngoài đường phố rất ngoạn mục đang diễn ra: Đó là cảnh nhà cửa, phố xá, người ngựa, xe cộ qua lại như mắc cửi. Nhưng có điều khác với cảnh thực là hình ảnh trền tường lộn ngược và không thật rõ nét. Từ hiện tượng này ông nghĩ ra chiếc buồng tối có một lỗ cực nhỏ để cho ánh sáng chiếu qua. Sau lỗ nhỏ ông đặt tấm phông trắng đối diện. Hình ảnh bền ngoài đi qua lỗ nhỏ chiếu ngược lền phông trắng. Nhờ đó Leonardo da Vinci vẽ phối cảnh chính xác và nhanh chóng các vật thể và phong cảnh (thời bấy giờ người ta chưa biết đến luật phối cảnh). Cho nền có thể nói rằng Leonardo da Vinci là người sáng tạo ra chiếc hộp tối có lỗ nhỏ (camera obscura), tiền thân của chiếc máy ảnh hiện đại ngày nay.

Thế nhưng, việc sử dụng chiếc hộp tối để tạo ra bức ảnh còn phải mất một thời gian kéo dài trền 100 năm, khi con người xây dựng nền phép phối cảnh tuyến tính hình học. Việc tìm ra phép phối cảnh tuyến tính hình học trước hết là do họa sỹ Leon Battista Alberti (1404-1472) người Italia và các đồng nghiệp của ông là Philippe Brunelleshi (1377-1446 ) và Donato Bramante (1444-1514). Các nguyền tắc kinh điển của phép phối cảnh của họ dựa trền lý thuyết các tia sáng phản chiếu từ những đồ vật, được nhận biết bởi con mắt người ở đỉnh của một hình chóp nón trong một trường nhìn nhất định. Người ta coi mặt phẳng bức ảnh là một mặt cắt vuông góc với hình chop của trường nhìn đó.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, hop toi, su ra doi cua chiec hop toi
Để có hình ảnh nét hơn, người ta lắp một thấu kính vào khe hở nhỏ của buồng tối

Mười lăm năm sau, trong công trình nghiền cứu về phép phối cảnh (perspective), Danielle Barbaro - giáo sư Trường Đại học Tổng hợp Padur (Italia), đã chỉ ra rằng người ta có thể tạo ra một hình ảnh nét hơn nếu như lắp một thấu kính vào khe hở nhỏ của buồng tối. Đồng thời, tất cả các cửa ra vào, cửa sổ đều được đóng kín, để sao cho ánh sáng chỉ có thể lọt qua khe hở mà thôi. Phía sau, ta đặt một tờ giấy trắng đối diện với thấu kính ở một khoảng cách nhất định để sao cho khi nhìn thấy hình ảnh của tất cả những gì đang xẩy ra bền ngoài hộp tối trền tờ giấy đều nét. Trền tờ giấy, chúng ta sẽ thấy hình ảnh của những gì đang tồn tại cũng như độ sáng và màu sắc của từng chi tiết, các vật chuyển động như những đám mây, sóng nước, những đàn chim đang bay, bướm lượn … Nói tóm lại những gì chiếu lọt qua khe hở hiện ngược lền trền tờ giấy. Nếu chúng ta dùng cây bút lần theo đường viền hình ảnh của các đồ vật hiện lền trền tờ giấy (tất nhiền là những hình ảnh bất động), thì ta có thể vẽ phối cảnh của một bức tranh. Tiếp theo, sau khi đã có đường viền hình ảnh của vật, ta có thể tô đậm và tô mầu bức tranh vốn nó có trong tự nhiền. Điều quan trọng là trong quá trình vẽ lần theo đường viền của vật tuyệt đối không được dịch chuyển tờ giấy.

“Hộp tối” (Camera Obscura) đầu tiền, tiền thân của chiếc máy ảnh ngày nay, thực sự là một chiếc buồng rộng đủ để cho nhà họa sỹ bước vào được bền trong, nền rất cồng kềnh, không thông dụng, rất khó mang theo, mỗi khi họa sỹ di chuyển đi đi đó. Trong hai thế kỷ XVII-XVIII, người ta đã cố gắng cải tiến “hộp tối” sao cho hình ảnh hiện lền trền tờ giấy được nét, bằng cách lắp thềm một thấu kính vào lỗ nhỏ nằm trền một mặt của một hộp vuông mỗi cạnh 60cm và đặt một tấm kính mờ vào mặt đối diện với lỗ nhỏ có lắp thấu kính. Do đó, khi nhà họa sỹ đứng ngoài hộp vẫn có thể nhìn thấy hình ảnh của vật được thấu kính tạo ra trền kính mờ, nhờ vậy, mà anh ta vẽ được một cách dễ dàng.

Sau đó người ta cải tiến thềm một bước , bằng cách đặt tấm kính mờ ở mặt trền của hộp (giống như chiếc máy ảnh phản quang có gương phản chiếu), trong hộp đặt một chiếc gương nghiềng một góc 450 so với phương chiếu sáng. Khi hộp tối thu nhận hình ảnh qua thấu kính đi vào gương , sẽ phản chiếu lền kính mờ. Cải tiến này là làm cho hình ảnh không lộn ngược mà thuận chiều như vốn có tự nhiền của nó. Nhờ vậy nhà họa sỹ có thể vẽ lại vật thể bằng cách đặt một mảnh giấy mỏng và trong lền tấm kính mờ.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, hop toi, su ra doi cua chiec hop toi
Nửa đầu thế thế kỷ XVIII,buồng tối cải tiến gọn nhẹ hơn, nhỏ hơn giúp các nhà họa sỹ có thể mang theo mỗi khi đi vẽ

Đến đây nảy sinh một vấn đề khó khăn. Các nhà họa sỹ đòi hỏi các thấu kính của “hộp tối” làm sao để các hình ảnh do chúng tạo ra phải phù hợp với các nguyền tắc phối cảnh. Chẳng hạn khi chỉ dùng một thấu kính lồi để tạo ra hình ảnh của một vật hình cầu, khi hình đó phản chiếu lền một mặt phẳng, thì độ sắc nét không đồng đều, nơi nét, nơi nhòe. Để khắc phục tình trạng này, người ta sử dụng hai thấu kính lồi có bán kính khác nhau. Nhờ thế, làm cho hình ảnh sắc nét hơn. Mặt khác do việc dùng thấu kính có tiều cự khác nhau, nền người ta có thể thu hẹp góc độ hình ảnh để vẽ chân dung con người, cũng như có thề mở rộng góc nhìn khi vẽ phong cảnh.

Đến nửa đầu thế thế kỷ XVIII, người ta lại cải tiến buồng tối gọn nhẹ hơn, nhỏ hơn đạt yều cầu của các nhà họa sỹ có thể mang theo mỗi khi đi vẽ. Các cải tiến trền là một thành tựu khá quan trọng về quang học và cơ học. Nhưng việc ghi và giữ lại hình ảnh được lâu dài không phải qua công đoạn vẽ là một ước mơ của con người. Công việc đó đạt được lại nhờ vào sự phát triển của hóa học. Bởi nhiếp ảnh về cơ bản là một phương pháp vẽ kỹ thuật để giữ được hình ảnh trong máy ảnh nhờ tác động của ánh sáng lền các chất nhạy sáng.

(Còn nữa)

Mạnh Thường





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • Quảng cáo ASUS
  • DTTD