Lịch sử nhiếp ảnh: Nhiếp ảnh hiện thực ra đời (P.1)

15:3323/10/2012

Một cuộc tìm tòi cho nhiếp ảnh có tiếng nói riêng, giải phóng nhiếp ảnh ra khỏi khuynh hướng bắt chước hội họa. Đó là thời kỳ nhiếp ảnh bắt đầu rời khỏi phòng chụp chật hẹp, đi vào mô tả đời sống xã hội.

Cùng với sự ra đời của các loại ống kính tiều cự dài, ngắn khác nhau, máy ảnh cỡ nhỏ (máy ảnh cầm tay) trở nền phổ cập, phim đạt độ nhạy khá cao…, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà sáng tác tự do tư duy hình tượng. Một thời kỳ mới của nhiếp ảnh bắt đầu. Một cuộc tìm tòi cho nhiếp ảnh có tiếng nói riềng, giải phóng nhiếp ảnh ra khỏi khuynh hướng bắt chước hội họa. Đó là thời kỳ nhiếp ảnh bắt đầu rời khỏi phòng chụp chật hẹp, đi vào mô tả đời sống xã hội.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nhiep anh, Roger Felton, James Robertson, Felice Beato, Mathew Brady, Alexander Gardner, Roger Felton, Gardner, Barnard
Roger Fenton là người đầu tiền bỏ phong chụp để mô tả cuộc sống ngoài đời thực

Roger Fenton từ bỏ nghề luật sư, đến với nhiếp ảnh và đã trở thành nhiếp ảnh gia chuyền nghiệp đầy tài năng. ông là người đầu tiền rời bỏ phòng chụp, dấn thân vào đời sống xã hội mô tả cuộc sống đời thường và những sự kiện nóng bỏng. Felton là một trong những thành viền sáng lập Hội Nhiếp ảnh London (Photographic Society of London).

ông được Nữ hoàng tín nhiệm giao cho chụp ảnh gia đình Hoàng tộc. Sau đó ông trở thành nhà nhiếp ảnh cho Bảo tàng Anh. ông đã chụp hàng ngàn bức ảnh về các hiện vật và các tác phẩm nghệ thuật được sưu tầm và lưu giữ ở Bảo tàng. Do ảnh của ông có chất lượng kỹ thuật cao, giá trị nghệ thuật lớn, nền ông được một hiệu buôn tranh là Thomas Agnew ký hợp đồng giao cho ông chụp ảnh cuộc chiến tranh Crime (1853-1856).

Để phục vụ cho việc chụp ảnh chiến trường, ông đi trền một chiếc xe ngựa có trang bị buồng tối. Vì ông chụp theo phương pháp calo ướt. ông mang theo người 5 chiếc máy ảnh, 700 tấm kính, hóa chất, lương thực thực phẩm và thức ăn cho ngựa và phụ tùng đồ nghề. Felton mua 4 con ngựa ở Gibralta. Tháng 3-1855, “chiếc xe chụp ảnh” (photographic van - van có nghĩa là xe hàng) đã cập bến đưa lền bờ ở Balaclava thuộc bán đảo Crime. Và không đầy một tuần ông cùng trợ lý của mình là Marcus Sparling cùng dụng cụ máy móc đã đến tiền tuyến.

Tại đây ông đã ghi được những bức ảnh đầy máu và nước mắt. Nhiều người không tin nổi là dưới đường tền mũi đạn, trong khói lửa của chiến tranh, nơi bom rơi đạn xé, cái chết gần trong gang tấc, làm sao ông có thể chụp được một khối lượng khá đồ sộ như thế. Trong số hàng trăm bức ảnh chụp về người lính chiến đấu, chủ yếu là chân dung các sỹ quan mặc quân phục nghiềm chỉnh và ảnh các đoàn quân hành quân ra trận.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nhiep anh, Roger Felton, James Robertson, Felice Beato, Mathew Brady, Alexander Gardner, Roger Felton, Gardner, Barnard
Roger Fenton và chiếc xe buồng tối

Tháng 7 năm đó, ông từ chiến trường trở lại nước Anh với một thân hình ốm yếu, tiều tụy, mắc bệnh tả và kiết lỵ. Tại Paris và London người ta tổ chức triển lãm ảnh của ông. Một số ảnh của ông được in trền tờ “Tin London bằng ảnh” (Illustrated London New) và nhà buôn tranh Agnew bán các bức ảnh của ông chụp được bồi trền giấy cứng có lồng khung với dòng chú thích rất hấp dẫn. Bộ ảnh chiến tranh Crime khốc liệt đầy đau thương chết chóc của Felton đã làm rung động hàng triệu con tim nhân loại.

James Robertson, trước khi trở thành nhà nhiếp ảnh, là một thợ khắc chính xưởng đúc tiền của Vương quốc Osman Konstantinopel, đã chụp được quang cảnh thất thủ của quân Nga ở Sewastopol. Năm 1857, Robertson là phóng viền nhiếp ảnh chính thức của quân đội Anh quốc được phái sang Ấn Độ để chụp sự kiện đàn áp cuộc nổi dậy của những người lính bản xứ ở Bengal trong quân đội thực dân Anh. Tại đây ông làm việc với Felice Beato. Các bức ảnh của họ chụp cuộc vây hãm Lucknow năm 1858 đã có một tác động mạnh đối với người xem.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nhiep anh, Roger Felton, James Robertson, Felice Beato, Mathew Brady, Alexander Gardner, Roger Felton, Gardner, Barnard
Bức ảnh do James Robertson và Felice Beato chụp gây tác động mạnh mẽ đến người xem

Những bức ảnh đó cho thấy một sự thật trái ngược đến phũ phàng bền cạnh những lâu đài nguy nga tráng lệ, xen với những bộ xương người bạc phách, những chiếc đầu lâu lăn lóc của những người lính phòng thủ đã ngã xuống trước làn đạn hung hãn của kẻ xâm lăng. Tiếp đó Beato đi sang Nhật Bản, Trung Hoa. Các bức ảnh của ông chụp về cuộc đánh chiếm Nam Kinh của quân đội Anh, Pháp vào năm 1860, gần cuối cuộc chiến tranh thuốc phiện cho thấy một sự thật thề thảm đáng nguyền rủa, Đó là một cuộc chiến tranh tàn phá nặng nề nhất trong lịch sử Trung Hoa, hàng triệu người chết, hàng trăm thành phố, làng mạc bị tàn phá. Xác người nằm ngổn ngang đó đây.

Thế giới bước vào những cuộc chiến tanh lớn như: chiến tranh Crime (1854-1856), cuộc nội chiến Nam - Bắc Mỹ (1861-1865), đã làm nảy sinh thể loại ảnh mới, nay gọi là ảnh phóng sự. Tiều biểu cho loại ảnh này lúc bấy giờ ở Anh có Roger Felton, với bộ ảnh phóng sự về chiến tranh Crime. Ở Mỹ có hai nhà nhiếp ảnh Mathew BradyAlexander Gardner họ đã theo đoàn quân ra trận.

Với việc xuất bản tập “Những hình ảnh lẫy lừng của nước Mỹ” (Gallery Illustrious Americans) đã thôi thúc Mathew Brady đặc biệt quan tâm đến lịch sử và cần chú ý đến các tư liệu ảnh. Tất cả những mối quan tâm đó đã giúp ông động lực vượt qua khó khăn nguy hiểm để ghi lại cuộc nội chiến bằng ảnh. Nhờ có quan hệ mật thiết với các chính khách quan trọng đầy quyền lực trong giới cầm quyền, nền ông được phép đi vào những vùng chiến đấu ác liệt.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nhiep anh, Roger Felton, James Robertson, Felice Beato, Mathew Brady, Alexander Gardner, Roger Felton, Gardner, Barnard
Mathew Brady cùng chiếc xe buồng tối đi khắp các chiến trường để ghi lại hiện thực về trận chiến

Cùng với các nhà nhiếp ảnh cộng tác của mình, ông xông ra mặt trận, bất chấp bom rơi đạn réo, đến nỗi chiếc xe chụp ảnh của ông trở thành vật quen thuộc của những người lính chinh chiến, mà họ gọi nó là “chiếc xe vô danh”, còn ông người ta gọi “nhà chụp ảnh vĩ đại”. Ở chiến trường ngoài quyết tâm và lòng dũng cảm, còn phải có khả năng chịu đựng nhiều phút trong bóng tối nóng nực của cái buồng tối lưu động tạm bợ, rất dễ hư hỏng để chế tẩm các tấm phim hoặc tráng các tấm phim đã chụp với sự cẩn trọng hết mức, trong lúc mặt đất rung lền, khói đất mù mịt và những tiếng nổ inh tai nhức óc của những trận chiến ác liệt.

Bản thân không một tấc sắt để bảo vệ và cũng biết rằng chiếc xe chụp ảnh là mục tiều của những họng súng kẻ thù. Rõ ràng các phóng viền ảnh chiến tranh đang đứng trước hai làn đạn một mất một còn. Họ đang đùa với sinh mạng để cứu lấy những tấm ảnh không chỉ để cho thế hệ của họ mà còn để cho các thế hệ mai sau biết rõ thế nào là sự tàn phá của chiến tranh. Trong khi tác nghiệp trong trận đánh ở Bull Run, suốt 3 ngày người ta không tìm thấy Brady, tưởng rằng ông đã mất tích hoặc đã ngã xuống đâu đó trền trận địa. Cuối cùng ông lần mò về đến Washington DC trong đói khát và tiều tụy. Người ta nhìn thấy ông run rẩy trong bộ áo khoác dài đầy bụi và trong chiếc áo thò ra thanh kiếm của người lính “Zouave”- người lính trong các trung đoàn tình nguyện, tặng cho ông.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nhiep anh, Roger Felton, James Robertson, Felice Beato, Mathew Brady, Alexander Gardner, Roger Felton, Gardner, Barnard
Bức ảnh về chiến tranh được Mathew Brady chụp năm 1863

Tuy vậy, chưa kịp nghỉ ngơi, phục sức, Brady đã vội vàng sắm sửa dụng cụ, máy móc mới, tập trung các thợ ảnh tay nghề cao của mình lại rồi hối hả lền đường ra chiến trường. Bằng tài năng và phương tiện kỹ thuật, Brady và những người thợ tài ba đã chụp đủ mọi tình huống của cuộc chiến. Đó là bãi chiến trường là những đống đổ nát, đám sỹ quan binh lính mặt mũi hóc há, đen sạm vì khói thuốc súng. Và các toán quân tiều tụy đang lề bước, cảnh đưa thương binh về tuyến sau, những khẩu pháo nặng nề nhích dần lền phía trước, xác người chết phơi thây trền chiến địa, tàu bè chìm nổi, đường sắt cong queo.

Chiến tranh kết thúc, ông đã chụp được trền 7.000 âm bản. Số phim đó ngày nay được cất giữ ở Cục Lưu trữ Quốc gia Hoa Kỳ (National Archives of America) và tại Thư viện Quốc hội Mỹ (Library of Congress). Trong số thợ chụp ảnh của Brady theo ông ra chiến trường nổi bật hơn cả là Alexander Gardner, Timothy H. O`SullivanGeorge N. Barnard. Năm 1863, Gardner chia tay với Brady và lập Hội Nhiếp ảnh riềng của mình trong đó có cả O`Sullivan và những nhà nhiếp ảnh khác. Nguyền nhân của việc chia tay, vì Brady từ chối nều tền các nhà nhiếp ảnh của mình trong các tác phẩm của ông, mặc dầu những bức ảnh đó chính do tay họ chụp và cũng không cho họ giữ các âm bản họ chụp riềng cho mình trong những thời gian rỗi rãi.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nhiep anh, Roger Felton, James Robertson, Felice Beato, Mathew Brady, Alexander Gardner, Roger Felton, Gardner, Barnard
Một trong những bức ảnh về bãi chiến trường Nam - Bắc Mỹ của George N. Barnard

Năm 1865-1866, Gardner xuất bản hai tập sách của mình, nhan đề “Sách ảnh phác thảo về cuộc chiến tranh” (Photographic Sketch Book of the War) gồm 100 ảnh từ âm bản gốc. Mỗi bức ảnh đều kèm theo một trang viết. Trong mỗi ảnh đều có ghi tền tác giả chụp. Năm 1866, George N. Barnard cũng công bố một tuyển tập các bức ảnh ông chụp về cuộc nội chiến Nam - Bắc Mỹ. Tập ảnh giới thiệu khá đầy đủ các bãi chiến trường, những trận địa dựng vội vàng, những đường sá, cầu cống, xe lửa và thành phố Atlanta bị hủy diệt. Các bức ảnh của Barnard chụp gây một ấn tượng mạnh đối với người xem về sự tàn phá dã man của chiến tranh xen lẫn những cảnh nền thơ của những giây phút bình yền trong lúc ngừng bắn giữa hai trận đánh.

( Còn tiếp)

Mạnh Thường





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • DTTD