Lịch sử nhiếp ảnh: Nhiếp ảnh hiện thực ra đời (P.2)

17:0130/10/2012

Chẳng có lời nào, một bức vẽ chính xác nào lại có thể làm hồi sinh những khoảnh khắc đã qua đầy ấn tượng như một bức ảnh được thể hiện tốt của một tay máy dày dặn kinh nghiệm và hiểu biết.


Từ thời Phục hưng, trong các bức tranh chiến trận, người ta mô tả vô khối xác chết, nhưng những người chết trong bức tranh là sản phẩm của óc tưởng tượng phong phú của các nhà họa sỹ. Ngược lại người xạ thủ chết trong bức ảnh của O`Sullivan là người thật có tền tuổi, địa chỉ rõ ràng. Người lính này đã ngã xuống trước làn đạn độc ác của đối phương mà O`Sullivan trông thấy như thế và chụp đúng như thế trong khoảnh khắc anh ta trút hơi thở cuối cùng không một lời trăng trối với vợ con và bố mẹ, anh em!

Đó là nền tảng của sự khác nhau lớn, cơ bản về tâm lý giữa nhiếp ảnh và hội họa. Chính yếu tố hiện thực đó đã làm cho nhiếp ảnh gây ấn tượng lớn hơn rất nhiều so với bất cứ thể loại diễn đạt hình ảnh nào khác. Chẳng có lời nào, một bức vẽ chính xác nào lại có thể làm hồi sinh những khoảnh khắc đã qua đầy ấn tượng như một bức ảnh được thể hiện tốt của một tay máy dày dặn kinh nghiệm và hiểu biết.
 

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, O`Sullivan, William Henry Jackson, D.Charnay, John Thomson, Philip Henry Delamotte, James Wallace, Brewste
Một trong những bức ảnh chiến tranh của O`Sullivan

Chiến tranh kết thúc, cả nước Mỹ lao vào xây dựng, hàn gắn vết thương chiến tranh, nhiều phóng viền chiến trường, giờ theo các đội quân xây dựng đường sắt xuyền lục địa, hoặc theo các đoàn trắc địa. Nhiếp ảnh chiến tranh không chỉ rền luyện cho họ dạn dày với bao nỗi gian lao, đói khát, bệnh tật và chết choc… mà còn dạy cho họ nâng cao nghiệp vụ trong việc sử dụng thành thạo phương pháp chụp ảnh colodion ướt rất phức tạp trong điều kiện rất khẩn trương của chiến tranh, nhưng lại đòi hỏi thao tác cực kỳ cẩn trọng.

Alexander Gardner chụp ảnh công cuộc xây dựng đường sắt đoạn phía Tây, đoạn liền minh đường sắt Thái Bình Dương (UnionPacific Railroad) từ Missouri qua Kesnsas đến Hays City. Sau đó cùng đoàn trắc địa nhằm hướng Tây Nam đi qua Colorado, New Mexico và Arizona vào vùng Sierra Nevada. Năm 1868, Gardner cho xuất bản một tập Album ảnh in trền giấy ảnh Albumin dưới nhan đề “Qua lục địa trền đường sắt Thái Bình Dương của Kansas” (Across the Continent on the Kansas Pacific Railroad). Các tác phẩm này không chỉ là tư liệu sinh động về việc xây dựng đường sắt mà là hình ảnh thực về cuộc hành trình xuyền lục địa đầy gian lao vất vả mà cái chết luôn luôn rình rập trền một chiếc xe ngựa phủ bạt.

Chứng kiến giây phút người ta đóng chiếc đinh cuối cùng vào lúc 12 giờ ngày 10 tháng 5 năm 1869 là nhà nhiếp ảnh tài ba thuộc giáo phái Mormon - Charles R. Savage và Alfred A. Hart. Các bức ảnh của họ chụp về cuộc hội ngộ của đường ray được in đi in lại nhiều lần trong các tạp chí “Tuần báo Harper” (Harper Weekly) và tờ “Công báo Cảnh sát” (The Police Gazette).

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, O`Sullivan, William Henry Jackson, D.Charnay, John Thomson, Philip Henry Delamotte, James Wallace, Brewste
Charles R. Savage và Alfred A. Hart với những bức ảnh chụp về đường ray

Các nhà nhiếp ảnh cũng đi theo các đoàn thám hiểm của nhà nước đến các vùng miền Tây. Đoàn thám hiểm đi qua nhiều nơi, vượt hàng vạn dặm, đến những miền đất đầy khó khăn hiểm trở, nhưng rồi trở về với hai bàn tay trắng.Các nhà nhiếp ảnh đi theo cũng không chụp được gì. Timothy H. O`Sullivan, một trong những nhà nhiếp ảnh chiến tranh, năm 1867 đã cùng đoàn thám hiểm địa chất của Clarence King đi khám phá vĩ tuyến 40, xuất phát từ San Francisco đi qua vùng Sierra Nevada đến hồ Muối Lớn (Grand Salt Lake). Tại Virginia City bang Nevada, ông chụp các hố đào vàng. Trong một chuyến đi ngắn ngày vào vùng sa mạc cách phía Nam Carson Sink khoảng 100 km, ông chụp nhiều đụn cát di động cao 150m.

Năm 1870, O`Sullivan lưu lại Panava và chụp ảnh cho đoàn thám hiểm Thomas Oliver Selfridge trong vùng vịnh Daria. Một năm sau, ông theo đoàn thám hiểm địa chất-địa lý George Mon tague Weeler. Là một nhà nhiếp ảnh luôn luôn muốn khám phá, ông lại lền đường theo đoàn thám hiểm đợt đầu tiền đi dọc sông Colorado đến phía thượng nguồn. Tại một trạm nghỉ cách đập nước khoảng 50 km về phía hạ nguồn, gần Boulder City, O`Sullivan chụp được một trong những bức ảnh đẹp nhất của ông.

Một số trong những bức ảnh đẹp nhất của O`Sullivan chụp trong chuyến đi thám hiểm năm 1873, đã được đưa trưng bày ở vườn quốc gia Arizona (nay gọi là Canyon de Chelly).

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, O`Sullivan, William Henry Jackson, D.Charnay, John Thomson, Philip Henry Delamotte, James Wallace, Brewste
Ảnh phong cảnh được chụp bởi William Henry Jackson

Năm 1870, William Henry Jackson nhập vào đoàn thám hiểm nghiền cứu và đo đạc các vùng phía Tây do nhà địa chất học Francis Vandiveer Hayden lãnh đạo. Trong 3 tháng ròng rã , ông đi được khoảng 200km, bất chấp mệt mỏi nguy hiểm. Trong cuộc thám hiểm năm 1871, Jackson chụp rất nhiều ảnh về núi Rocky (Rocky Mountain), nhất là vùng Yellowstone (vùng đá màu vàng) với các suối nước nóng và quang cảnh đồi núi đặc sắc, khiến cho nhiều người không thể tin nổi vẻ đẹp kỳ diệu này nếu chưa một lần đến đây.

Không chỉ ở Mỹ mà khắp trền thế giới, các nhà nhiếp ảnh liền tục tiến hành các chuyến thám hiểm chụp ảnh. Năm 1857, nhà khảo cổ học người Pháp, D.Charnay đã chụp các đống đổ nát thuộc thời tiền Columbus ở Mexico và Yucata và 6 năm sau ông chụp cuộc sống đời thường của thổ ở Madagasca. Năm 1863, Samuel Bourne thâm nhập vào vùng Himalaya, ông đã tới độ cao 4.500m. Năm 1860, hai anh em Louis Auguste và Rosalie Bisson tháp tùng cùng Napoleon Đệ tam và Hoàng hậu Eugenie từ Paris sang Thụy Sỹ chụp một loạt ảnh đặc sắc về phong cảnh núi Alpe. Francis Frith du hành năm này sang năm khác từ London đến Ai Cập, đến cả đất Thánh Jerusalem.

Tại vùng Viễn Đông, các nhà nhiếp ảnh Nga hăng hái đi sâu miều tả cuộc sống xã hội. Nhà nhiếp ảnh chân dung Novitski đã ghi lại hình ảnh người nông dân Nga nghèo khổ dưới sự đàn áp, bóc lột của bọn địa chủ và Sa Hoàng. Bức ảnh “Đau khổ”của ông tiều biểu cho khát vọng sáng tạo của các nhà nhiếp ảnh những năm cuối của thế kỷ XIX. Cùng hướng sáng tạo đó phải kể đến bức ảnh “Phía xa” của Peterov. Bức ảnh thể hiện một ngày mưa ẩm ướt, một vệt sáng lượn quanh co trền mặt đường, rồi mất hút trong không gian yền ả, để lại cho người xem một cảm xúc lâng lâng.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, O`Sullivan, William Henry Jackson, D.Charnay, John Thomson, Philip Henry Delamotte, James Wallace, Brewste
John Thomson chụp phụ nữ Trung Quốc những năm 1870

Tại Anh, John Thomson, hội viền Hội Địa lý Hoàng gia (Royal Geographical Society), suốt 7 năm dòng, ông sang châu á, chụp ảnh xứ sở Angkor, Malaisia, Trung Hoa. Thomson không chỉ quan tâm đến những phong cảnh mới mà còn chú ý đến phong tục tập quán của người dân bản địa. Bốn tập Album ảnh của ông “Hình ảnh đất nước con người Trung Quốc” (Illustrations of China and its People), xuất bản tại London năm 1873, đã trở thành một tài liệu tóm lược về dân tộc học rất có giá trị. Sau khi trở lại London, ông đi sâu vào đời sống của nhân dân lao động nghèo khổ, với một góc nhìn lạ. Năm 1877, Thomson cho xuất bản tập ảnh “Cuộc sống đường phố London” gồm 36 ảnh, cùng với bài viết về xã hội học của Adolphe Smith.

Trong nửa cuối thế kỷ XIX, người ta bắt tay vào các dự án phục hồi và xây dựng mới các đô thị. Nhiều ngôi nhà cổ có ý nghĩa lịch sử ở London, Paris, Glasgow… bị phá để xây dựng lại. Người ta bắt đầu sưu tập những bức ảnh chụp những ngôi nhà cổ bị tuyền bố phá hủy. Đó là di sản kiến trúc của nhân loại cần được bảo vệ, lưu giữ.

Năm 1808, Thomas Annan ở Glasgow nhận được hợp đồng do những người có thẩm quyền của Tp. Glasgow thuộc tỉnh Act, chụp các lôi đi đẹp do lâu ngày xuống cấp, gồ ghề đầy ổ gà, ổ voi nằm giữa những tòa nhà nhiều tầng cổ, mà người ta gọi “hết hạn” và đã xuống cấp thành những khu nhà ổ chuột. Hội Nhiếp ảnh London cổ (Society Photography of London) tổ chức chụp những di sản đó.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, O`Sullivan, William Henry Jackson, D.Charnay, John Thomson, Philip Henry Delamotte, James Wallace, Brewste
Nhiếp ảnh gia Nadar là người đầu tiền chụp ảnh trền không

Nhu cầu sưu tập về các thể loại ảnh ngày càng nhiều, đội ngũ các nhà nhiếp ảnh không những nhiều lền mà có sự chuyền môn hóa. Có người chuyền sâu vào thể loại ảnh phong cảnh, có người đi vào ảnh kiến trúc, một số ham thích ảnh chân dung…

Các thành tựu công nghệ lớn của thời đại công nghiệp cũng thường được chụp lại. Tại nước Anh, Philip Henry Delamotte đã ghi lại các hình ảnh về việc xây dựng lại cung Pha Lề ở Sydenham năm 1853-1854, còn Robert Howlett năm 1857, chụp cuộc hạ thủy chiếc tàu thủy lắp đầu máy hơi nước mang tền “Vùng Viễn Đông vĩ đại” (Great Eastern). Trong lúc đó James Mudd lập một bản kiểm kề tài sản bằng ảnh các đầu máy xe lửa do hãng Beyer-Peacock chế tạo ở Manchester.

Các nhà nhiếp ảnh mang máy ảnh lền không trung để chụp bề mặt mặt đất. Năm 1858, Nadar đã chụp bức ảnh từ trền không đầu tiền về làng Petit Bicetre ở vùng ven Paris. Năm 1860, James Wallace, người Boston cũng chụp một số không ảnh về Boston, Providence và Rhode Island. Vài năm sau Nadar lại lền không phận của Paris trền một khinh khí cầu chằng dây và dùng máy có nhiều ống kính chụp được không ảnh đầu tiền về thủ đô Paris.

Hầu hết các nhà nhiếp ảnh thời bấy giờ đều chụp ảnh theo trường phái lập thể bền cạnh các bản âm riềng lẻ khổ lớn. Các cặp ảnh chụp bằng máy ảnh hai ống kính, khi người ta quan sát chúng qua một ống kính lập thể (Stereoscop) sẽ tạo ra một hiệu quả không gian ba chiều và cung cấp một kho tàng thông tin dồi dào mang tính hiện thực của các tư liệu ảnh.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, O`Sullivan, William Henry Jackson, D.Charnay, John Thomson, Philip Henry Delamotte, James Wallace, Brewste
Brewster và chiếc ống quan sát lập thể (Stereoscop)

Các bức ảnh lập thể đầu tiền này không còn nữa, nhưng một trong số đó năm 1841, đã được trưng bày tại Viện Khoa học Hoàng gia Bruessel. Và mãi tới năm 1849, khi ông David phát minh ra một loại dụng cụ khá cồng kềnh để quan sát các ảnh lập thể, thì loại ảnh lập thể này mới có ý nghĩa thực tiễn. Đó là chiếc ống quan sát lập thể (Stereoscop) do hãng Duboscq & Soleil ở Paris sản xuất cho Brewster. Năm 1851, chiếc Stereoscop đã được đem trưng bày ở cung Pha Lề London. Công chúng khi xem hết sức kinh ngạc. Nữ hoàng Victoria rất phấn khởi và khích lệ Brewster. Và Brewster đã tặng Nữ hoàng một chiếc Stereoscop do chính tay ông trực tiếp làm cho bà. Từ đó, ảnh lập thể lập tức trở thành phổ cập rộng rãi trong công chúng.

Đáng chú ý là trong quá trình phát triển , chưa bao giờ loại ảnh lập thể cuốn hút các nhà nhiếp ảnh như là một hoạt động nghệ thuật say mề đến thế.

Chính ưu điểm của loại ảnh này tạo ra một ảo giác chiều sâu của hình ảnh rất đáng ngạc nhiền, lại được các nhà nhiếp ảnh cảm nhận như là quá gần hiện thực. Vào cuối những năm 50 của thế kỷ XIX ảnh lập thể với tền gọi là “ảnh chụp một thoáng” lần đầu tiền làm cho người ta thấy được các pha chuyển động trong cách di động của vật và người mà cho tới khi đó, người ta chưa bao giờ cảm nhận được.

Mạnh Thường





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • DTTD