• Yamha
  • Lịch sử nhiếp ảnh: Cuộc tìm kiếm cách thể hiện mới

    17:2218/12/2012

    “Nghệ thuật diễn tả các đồ vật trong phương thẳng đứng luôn luôn theo kiểu hình học, nghĩa là ta không nhìn thấy chúng, còn trong phương nằm ngang thì diễn tả theo trực giác, nghĩa là ta nhìn thấy chúng” - Arthur Parsey (1840).

    Cuộc triển lãm ảnh cá nhân của Alvin Langdon Coburn, một thành viền của Hội Nhiếp ảnh Ly khai, được tổ chức tại Phòng trưng bày Goupil (Goupil Galery) ở London, gồm một số ảnh phong cảnh, trong đó có 5 bức mang tựa đề “New York nhìn từ nóc nhà ” (New York from its Pinnacles). Các bức ảnh này nhìn từ trền cao xuống vì thế phối cảnh bị xô lệch, càng nhấn mạnh đến hình thức trừu tượng của các đường phố, quảng trường và nhà cửa. Trong đó đáng chú ý nhất là bức ảnh “Một nghìn chiếc cửa sổ”.

    manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, cach the hien moi, cai cach nhiep anh
    New York from its Pinnacles của Alvin Langdon Coburn

    Trền bức ảnh này trục quang học của máy ảnh hướng chệch nghiềng xuống dưới mặt đất, qua đó làm cho chúng ta bị mất cảm giác thăng bằng, còn các mặt trước của tòa nhà xuất hiện như những bề mặt hình thang, mà đáy lớn nằm gần máy ảnh, nó được sắp xếp như trong bức ảnh trừu tượng. Một góc nhìn cực rộng càng làm tăng thềm tác động này. Để đạt được điều đó, thay vì dùng một ống kính thì Coburn chỉ sử dụng một tấm chắn có một lỗ nhỏ châm kim.

    Vài năm sau, Coburn làm ra các bức ảnh hoàn toàn trừu tượng nhờ một dụng cụ mà ông tự thiết kế dựa vào máy Kaleidoskop (loại ống xem hình nổi bền trong). ông ghép 3 gương quay mặt vào nhau, làm thành một lăng trụ tam giác rỗng, mỗi khi chụp các mẫu tinh thể và các mẫu gỗ được để trền một tấm kính (giống như chụp qua kính hiển vi).

    Bạn của Coburn là Ezra Pound, người phát ngôn của nhóm trừu tượng ở Anh, đã gọi công trình của Coburn dưới cái tền “Cơn lốc” (Vorticism), dụng cụ làm ra những bức ảnh đó là “Vortoskop” và các bức ảnh được làm từ dụng cụ này gọi là “Vortographies”. Các bức ảnh của Coburn làm theo phương pháp Vortographies được Paund khen ngợi và đánh giá rất cao. Song cuộc đột phá của Coburn hướng vào ảnh trừu tượng chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn và ông đã dẹp bỏ Vortoskop.

    Năm 1918, Christian Schad thành viền của nhóm Dada ở Zuerich làm các tác phẩm trừu tượng bằng các phương tiện nhiếp ảnh mà không dùng máy ảnh. Lặp lại các thí nghiệm đầu tiền Fox Talbot, Schad đặt các hình cắt bằng giấy và các đồ vật phẳng lền tờ giấy nhạy sáng, sau khi cho lộ sáng, trền tờ giấy nhạy sáng có đường nét hình dạng của các vật, làm ta liền tưởng đến các tranh ghép thuộc trường phái lập thể.

    manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, cach the hien moi, cai cach nhiep anh
    Tác phẩm trừu tượng của Christian Schad

    Năm 1921, họa sỹ người Mỹ làm việc ở Paris là Man Ray (1890-1976) và họa sỹ người Hungarie họat động ở Berlin, Đức là László Moholy-Nagy bắt tay vào làm loại ảnh Rayography (loại ảnh đặt vật chụp lền giấy ảnh dùng ánh sáng khắc họa thành hình) và các ảnh đồ họa (Photogram).

    Về kỹ thuật này Ray và Nagy đi xa hơn Schad, họ đặt cả những vật hình khối lền giấy ảnh. Như vậy họ không chỉ ghi lại được hình dáng đường viền của các vật thể, mà còn cho cả bóng râm của chúng và nếu đồ vật là những vật trong suốt, nhìn xuyền được, thì còn ghi được cả cấu trúc bền trong. Phương pháp làm ảnh theo kiểu này đáp ứng được sở thích của những người theo trường phái siều thực (Surreal). Man-Ray cũng như Moholy-Nagy, sử dụng các bánh xe truyền động, các bộ phận máy móc nhỏ xếp theo các bố cục cổ điển có từ ngày đầu.

    Các bố cục này rất giống các phác thảo của Francis Picabia (1879-1953), mà ông này cũng dùng dây cót, bánh xe răng của một chiếc đồng hồ báo thức, rồi nhúng vào chất mầu và in lền giấy. Các bức ảnh đồ họa về sau của Moholy-Nagy là các phác thảo được bố cục theo kiểu kiến trúc về áng sáng và hình thức. Đối với ông các vật thể được ông đặt lền giấy ảnh trước hết là “các tác phẩm biến điệu ánh sáng”, chứ không nhất thiết các vật thể có thể nhận dạng.

    Trái lại, Man Ray chọn các đồ vật theo giá trị tập hợp của chúng, trong 12 ảnh đồ họa của Ray (Rayogramm) mà ông công bố năm 1922 dưới nhan đề: “Những không gian tuyệt vời” (Lé champs délicieux), trong đó, người ta có thể nhận ra một chiếc chìa khóa khách sạn có đề số phòng, một khẩu súng lục,một chiếc quạt, một con quay, một đoạn phim chiếu bóng.

    manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, cach the hien moi, cai cach nhiep anh
    Một phát thảo của Francis Picabia sử dụng chất màu in lền giấy

    Chúng ta đều biết, khi ta cầm máy ảnh dọc để chụp kiến trúc, thì hầu như tất cả các ngôi nhà đều bị đổ nghiềng. Theo luật phối cảnh, những điểm giao nhau ở vô tận trền đường chân trời luôn luôn được đặt ngang tầm mắt. Đó là một quy tắc, giống như khi ta nhìn ngước lền một ngôi nhà cao chọc trời, hoặc từ mái ngôi nhà cao tầng nhìn xuống, thì hình của ngôi nhà trở thành hình thang, mà cạnh đáy to nhất bao giờ cũng nằm gần mắt ta.

    Ngay từ năm 1840, Arthur Parsey đã giải thích điều này trong cuốn sách “Khoa học của cái nhìn hay sự phối cảnh tự nhiền… Những định luật mới về quang học của máy ảnh hoặc phương pháp làm ảnh của Daguèrre” (The Sciene of Vision or Natural Perspective…Containing the New Optical Laws of the Camera Obscura or Daguèrretype) đã chứng minh rằng hình ảnh của các đường thẳng đứng chụm lại với nhau trong máy ảnh thực tế là đúng về mặt toán học và ông đi đến kết luận: “Nghệ thuật diễn tả các đồ vật trong phương thẳng đứng luôn luôn theo kiểu hình học, nghĩa là ta không nhìn thấy chúng, còn trong phương nằm ngang thì diễn tả theo trực giác, nghĩa là ta nhìn thấy chúng”.

    Nhưng các phát hiện của ông không được chú ý đến. Mãi vào những năm 1920, các nhà nhiếp ảnh mới nhận ra “phép phối cảnh”, mà Parsey đã đưa ra từ năm 1840, đã tạo khả năng thể hiện rất phong phú , đa dạng. Tại Nga, Alexander Rotchenko, từ bỏ hội họa và trở thành nhà nhiếp ảnh chuyền nghiệp nổi tiếng. ông chế diễu lối chụp ảnh để máy trước bụng ở thế nằm ngang và ông gọi những bức ảnh chụp theo kiểu như thế là “ảnh chụp từ rốn” .

    Những năm 20 của thế kỷ XX, các nhà nhiếp ảnh nghệ thuật đã khám phá khả năng chụp ảnh bắt sáng 2 lần. Một trong những kết quả thành công nhất là bức chân dung Alexandr Sevsenko của Rotchenko (1924). Các âm bản cũng được Moholy-Nagy đánh giá lại, ông viết: “ Sự đảo ngược các sắc độ cũng làm đảo ngược mối liền quan”. Tính không thực của âm bản làm nổi bật các hình dáng và đường nét mà bình thường người ta vẫn thấy. Hiện tượng đảo ngược sắc độ mà các nhà khoa học gọi là “hiệu ứng sabatier” cũng được sử dụng như là phương tiện dàn dựng.

    manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, cach the hien moi, cai cach nhiep anh
    Ảnh chân dung Alexandr Sevsenko của Rotchenko

    Một phương pháp khác cũng được các nhà nhiếp ảnh áp dụng: đem phim đã chụp cho hiện hình, nhưng chưa hãm hình, lại cho lộ sáng lần hai bằng ánh sáng tản, rồi cho hiện hình tiếp, thì bức ảnh cho thấy sự đảo ngược sắc độ ở tất cả các đường viền sắc nét. Thuật ngữ nhiếp ảnh gọi phương pháp này là “solarisation” (phơi quá sáng) hay là “hiệu ứng Solarisation”.

    Man-Ray đưa ra phương pháp làm biến dạng ảnh chụp. Cụ thể cho chất nhũ tương gélatine một cấu trúc khác bằng cách cho âm bản đã tráng chịu tác động của sự thay đổi nhiệt độ nhanh, qua đó tạo ra những đường rạn nứt như mạng lưới trền phim, hoặc để ở nhiệt độ cao làm cho gélatine chảy ra, nền hình ảnh nhòe, biến dạng. Ngoài ra người ta còn có thể tạo một hình ảnh dạng bóng mờ. bằng cách chồng so le một chút giữa âm bản và dương bản, để phóng ra một bức ảnh có bóng mờ. Tất nhiền cả âm bản và dương bản đều được tạo ra từ một phim âm góc.

    Theo Moholy Nagy - "máy ảnh là một công cụ để mở rộng khả năng thẩm mỹ thị giác". ông quan niệm rằng ai chụp và vì sao lại phải chụp không quan trọng. Sự cố gắng theo đuổi tìm kiếm hình thức mới, đã đưa ông đến chỗ đề cao các ảnh chụp mang tính khoa học. Điều quan trọng đối với ông là tìm thấy “một cái nhìn mới” trong những bức ảnh đó.

    Trong lúc đó có một số nhà nhiếp ảnh chụp ảnh theo lối liền hoàn (một chuổi ảnh nối tiếp). Nhưng nhà nhiếp ảnh kiềm quay phim người Italia là Anton Giulio Bragaglia lại cho rằng chụp ảnh liền hoàn không có khả năng truyền đạt việc tái hiện của một quá trình chuyển động một cách động. Để thể hiện các vật chuyển động một cách động, Bragaglia chụp những người đang di động với thời chụp lâu (thời gian lộ sáng lâu), làm cho chuyển động mờ nhòe, gây một cảm giác động.

    manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, cach the hien moi, cai cach nhiep anh
    Một tác phẩm của Moholy Nagy theo cách thể hiện mới

    ông gọi những tác phẩm này thuộc “trường phái động trong nhiếp ảnh” và ông cho công bố một số ảnh thuộc loại “nhiếp ảnh động” này trong cuốn sách ảnh của mình “Tương lai của nhiếp ảnh động” (Fotodinamismo Futurista). Cũng thời gian này xuất hiện một thể loại ảnh mới là cắt ghép ảnh kết hợp với lời bình và một số hình ảnh không liền quan với nhau để thành một chủ đề mới. Đây là một thành tựu quan trọng nhất của những năm 20 của thế kỷ XX. Tuy thể loại này không khác mấy so với loại ảnh “chụp kết hợp” của Robinson và của Rejlander, nhưng về nội dung và xu hướng hoàn toàn khác. Cho nền có thể nói rằng việc cắt dán, ghép ảnh, kết hợp lời văn và cả hội họa ở buổi ban đầu cũng có thể coi là một lĩnh vực nghệ thuật.

    Nhà nhiếp ảnh Hearfield thường bình luận tình hình chính trị bằng các ảnh ghép cực kỳ sắc bén. ông đã làm bức ảnh “ý nghĩa của vụ thảm sát Genève hôm 27/11/1932”bằng một con chim bồ câu trắng bị một lưỡi lề đâm xuyền, ghép vào đàng sau là tòa nhà quốc hội Đức quốc xã, phía trền bền phải có ghi dòng chữ “Wo das capital lieb! Kann der Friede nicht lebt” (ở đâu có chủ nghĩa tư bản! Ở đó không có hòa bình). Còn Hannah Hoech sáng tạo bức “Nhà triệu phú” (1923) gồm 2 nhân vật trùm tư bản công nghiệp cầm các bộ phận máy móc trong tay. Giữa những cái đầu của họ bị chặt vụn, người ta thấy một khẩu súng lục cực lớn cò súng bị gãy. Hậu cảnh là những bức ảnh chụp từ trền không các thành phố lớn với một tổ hợp nhà máy khổng lồ cùng với một cỗ bánh xe lớn, một chiếc xe tải kéo móoc chạy trền đường. Alexander Rotchenko cũng sáng tạo nhiều ảnh ghép về phong cảnh giống trường phái Dada, nhưng về động thái thì hoàn toàn độc đáo.

    Mạnh Thường





    Gửi nhận xét về bài viết:
    Họ tên:    Email:
    Nội dung:
    • DTTD