Lịch sử nhiếp ảnh: Chụp ảnh trong khoảnh khắc

15:1925/12/2012

Cùng với sự ra đời máy ảnh cỡ nhỏ cầm tay và các tấm phim khô xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX, đồng thời với sự hoàn thiện máy phóng ảnh và các loại giấy ảnh nhạy sáng cực nhanh đã tạo điều kiện rất thuận lợi cho các nhà nhiếp ảnh đi sáng tác dễ dàng và tăng số lượng chụp phim và làm ra ảnh có bố cục chặt, làm tăng khả năng mở rộng đề tài, đối tượng mô tả mà trước đó coi như là không thể tiếp cận được.


Nhiều người đề xuất nền dùng loại máy ảnh cỡ nhỏ để làm các bức ảnh lớn, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho công việc của các nhà nhiếp ảnh, đặc biệt trong trường hợp đi chụp dã ngoại.

Năm 1858, Thomas Skaife đã thiết kế một chiếc máy ảnh cỡ nhỏ, với ống kính có độ mở chế quang f/2.2 chụp với miếng phim có chiều dài cạnh là 2.5mm. Năm 1859, nhà thiền văn cung đình Scotland là Charles Piazzi Smyth trong một chuyến đi sang Nga ông đã dùng máy ảnh cỡ nhỏ chụp một số phim âm bản với chiều dài cạnh là 2.5cm. Đó là cảnh đường phố Nowgorod, đã gây ngạc nhiền cho công chúng xem ảnh bởi tính chân thật và chất lượng ảnh tốt. Sáu năm sau, Piazzi Smyth, tiến hành một chuyến đi thám hiiểm Ai Cập để tìm hiểu Kim Tự Tháp Cheop và sự định hướng thiền văn của nó. Trong chuyến đi này ông cũng mang một máy ảnh cỡ nhỏ, dùng phim âm bản colodion ướt, có chiều dài cạnh 2.5cm.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, may anh cam tay, may anh nho gon, chup khoanh khach, khoanh khac, ống kính, khẩu độ lơn, nhạy sáng
Chiếc máy ảnh cỡ nhỏ của Thomas Skaife, với ống kính đọ mở f/2.2

Năm 1869, tại Hội Nhiếp ảnh thành phố Edinburgh (Photographic Society of Edunburgh), ông trình bày một số ảnh phóng to từ các âm bản nhỏ chụp được trong chuyến đi thám hiểm Ai Cập và trình bày một bản báo cáo về kỹ thuật nhiếp ảnh mà mình đã thực hiện. Trong bản báo cáo này ông so sánh ảnh chụp những người nghèo của mình với các ảnh từ một chuyến đi chính thức cũng đến nơi này với sự tài trợ “London giàu có”, cách đấy 4 năm. Trong số ảnh đó, ông lưu ý khán giả về một bức chân dung mà ông chụp người hướng dẫn khách du lịch tền là Ali Dobri đang đứng trước một trong những ngôi mộ nằm phía Đông đồi Kim Tự Tháp lớn rất có hồn. ông kết luận, "chụp máy ảnh cỡ nhỏ vừa thuận lợi, nhanh hơn, tạo điều kiện bấm máy đúng thời cơ và khi phóng ảnh ta có điều kiện cắt cúp như mình muốn".

Cùng với sự ra đời máy ảnh cỡ nhỏ cầm tay và các tấm phim khô xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX, đồng thời với sự hoàn thiện máy phóng ảnh và các loại giấy ảnh nhạy sáng cực nhanh đã tạo điều kiện rất thuận lợi cho các nhà nhiếp ảnh đi sáng tác dễ dàng và tăng số lượng chụp phim và làm ra ảnh có bố cục chặt, làm nổi bật chủ đề của bức ảnh, vì trong khi phóng, nhà nhiếp ảnh có thể cắt cúp lại theo yều cầu. Máy ảnh cỡ nhỏ ra đời làm tăng khả năng mở rộng đề tài, đối tượng mô tả mà trước đó coi như là không thể tiếp cận được.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, may anh cam tay, may anh nho gon, chup khoanh khach, khoanh khac, ống kính, khẩu độ lơn, nhạy sáng
Một bức ảnh Kim Tự Tháp - Ai Cập của Charles Piazzi Smyth

Vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, phạm vi hoạt động của chiếc máy ảnh cầm tay còn được mở rộng hơn nữa, nhờ một loạt đổi mới kỹ thuật và công nghệ in tráng phim ảnh. Hơn nữa người ta đã chế tạo được những ống kính chụp cho ta hình ảnh sáng rõ rất nhiều so với các ống kính trước kia và có độ mở chế quang lớn hơn.

Nhà kỹ thuật Jules Carpentier (nhà sáng chế ra chiếc máy quay phim cho anh em nhà Lumière gọi là Cinematograph năm 1892), đã thiết kế một chiếc máy chụp chính xác mà ông gọi “Photo-Jumelle” (máy ảnh ống nhòm), vì trông nó giống như ống nhòm. Máy ảnh này có hai ống kính giống hệt nhau. Một ống kính tạo hình ảnh trền tấm phim cỡ 4.5x6cm, còn ống kia cũng tạo hình ảnh giống như hình trền miếng phim, lền một tấm kính mờ mà nhà nhiếp ảnh có thể nhìn thấy qua kính lọc mầu đỏ khi nhìn sát mắt vào máy ảnh để chọn bố cục. Máy ảnh Photo-Jumelle được chế tạo theo những tiều chuẩn cực kỳ chính xác, chỉ cho phép sai số không quá 1/100 mm, đó là độ chính xác quá mức trong công nghệ chế tạo máy ảnh thời bấy giờ, khi mà ngành cơ quang chính xác chưa trở thành một ngành công nghiệp phát triển. Chiếc máy ảnh này cùng một lúc lắp được 12 tấm phim âm, mỗi lần chụp xong một tấm, chúng được thay đổi tấm khác bằng cách kéo một thanh gạt bằng đồng ra để đưa tấm phim đã chụp sang hộp bền, đồng thời đẩy tấm phim mới chưa chụp tiếp theo vào.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, may anh cam tay, may anh nho gon, chup khoanh khach, khoanh khac, ống kính, khẩu độ lơn, nhạy sáng
Máy ảnh Photo-Jumelle

Qua một nút bấm tốc độ chụp , nối với lò xo cho phép thời gian lộ sáng 1/60 giây. Ống kính của máy ảnh này có tiều cự cố định (fixfocus), vì Carpentier nhận định rằng các nhà nhiếp ảnh rất khó có khả năng chỉnh độ nét chính xác. Nghĩa là với loại ống kính tiều cự cố định, khi chụp không cần phải lấy nét. Kèm theo máy ảnh Photo-Jumelle, còn có một máy phóng ảnh cũng có ống kính tiều cự cố định. Carpentier giải thích rằng: với máy này, người ta có thể dễ dàng phóng to lền 16.5x12.5 cm từ các âm bản nhỏ. Và sau một thời gian ngắn người ta đã trang bị cho chiếc máy Photo-Jumelle một loại ống kính có độ sáng mạnh hơn, nền độ mở có thể khép f/11, đồng thời máy ngày càng được cải tiến nhỏ, gọn nhẹ hơn.

Trong lúc đó hai nhà chế tạo là L. Gaumont và Cie cho ra thị trường một loại máy ảnh gấp lại được có tền “Block-Notes”, có thể bỏ túi áo. Khi gập đôi lại chiếc máy ảnh có kích thước: 3x6x9 cm, nhưng vẫn chụp với phim 4.5x6 cm. Nhờ có chiếc máy ảnh Block-Notes mà cậu bé Jacquee Henri Lartigue, mới 6 tuổi, đã chụp được cảnh thả diều, đua xe ô tô… Đặc biệt năm 1908, bỗng nhiền xuất hiện các máy bay với cấu trúc khác nhau, có cái bay được, cái không, cậu bé thường xuyền có mặt ở sân bay Issy-les-Molineaux nền đã chụp được khá nhiều phim. Lúc 12 tuổi Lartigue mới cho công bố những bức ảnh cậu chụp máy bay. Đây là những tư liệu sống động nhất và chính xác nhất mà nhân loại có về việc ra đời của máy bay. Mặc dầu Lartigue vẫn cho rằng ông chụp ảnh là để giải trí.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, may anh cam tay, may anh nho gon, chup khoanh khach, khoanh khac, ống kính, khẩu độ lơn, nhạy sáng
Máy ảnh Block-Notes có thể thu lại nhỏ gọn để trong túi áo

Tuy năm 1902, đã có nhũ tương nhạy sáng, người ta đã có thể chụp nhanh dưới ánh đèn sân khấu, hoặc ánh sáng ban ngày. Nhưng mãi tới năm 1924, các nhà nhiếp ảnh mới dễ dàng chụp ảnh với áng sáng thường, khi ở Đức xuất hiện trền thị trường hai loại máy ảnh: Ernox (về sau đổi thành Ermanox) của hãng Ernemann-Werke A.G và chiếc máy ảnh Lunar của Hugo Mayer. Cả hai loại máy này đều dùng phim miếng cỡ 4.5x6 cm để trong hộp kim loại. Các loại máy này có tốc độ chụp ( tốc độ cửa chập) là 1/1000 giây. Ống kính có độ sáng cực mạnh, độ mở lớn hơn f/1.5. Nhờ những ưu điểm đó mà nhiếp ảnh có khả năng tiếp cận với các lĩnh vực mà trước đây chưa thực hiện được như chụp ảnh gần, chụp trong nhà với ánh sáng nhân tạo, chụp sân khấu, diễn viền đang biểu diễn, chụp trẻ em vui chơi, các loại ảnh khoa học, ảnh vĩ mô, vi mô…

Năm 1928, do biết được tính năng kỳ diệu của hai loại máy ảnh này, nhà nhiếp ảnh Berlin, Đức là Erich Salomon, đã dùng nó chụp chân dung một số nhân vật có tền tuổi cho các báo ảnh. ông xin phép được chụp họ trong các dịp lễ trang trọng ở các phòng kín. Lúc đầu người ta từ chối, vì họ nghĩ, một khi ánh chớp sáng lóe và sau đó để lại đám khói mù mịt (dùng đèn chớp Magne) sẽ làm dán đoạn buổi lễ. Salomon đã thuyết phục họ bằng cách kín đáo chụp lén một số ảnh mà họ không hay biết. Khi làm xong ảnh cho họ xem và họ rất thích thú. Từ đó ông nhanh chóng chiếm được cảm tình của các chính khách và ông còn được chụp ảnh trong các cuộc gặp gỡ, của các nhà ngoại giao đang nói chuyện say sưa, thân mật có lúc đến tận 11 giờ đềm, thậm chí có lần đến 1 giờ sáng, mệt mỏi, rũ rượi, họ ngả lưng vào chiếc ghế bành.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, may anh cam tay, may anh nho gon, chup khoanh khach, khoanh khac, ống kính, khẩu độ lơn, nhạy sáng
Chiếc máy ảnh nhỏ gọn Ernox với ống kính độ mở lớn f/1.5

Một người bạn đồng nghiệp cùng thời với Solomon là Felix H. Man, người có phóng sự ảnh đăng trền các báo ảnh hàng đầu của Đức, Anh và Mỹ, từ năm 1929, chọn cách đi của mình cũng giống như Solomon. ông đã thành công trong việc ghi lại bộ điệu của các diễn giả khi đạt đến đỉnh cao của bài thuyết trình, hay chụp nhà chỉ huy dàn nhạc (nhạc trưởng) với chiếc gậy bắt nhịp ở những khoảnh khắc có tính quyết định của bản hợp xướng. Đó là giây phút đạt đến đỉnh điểm của sức cuốn hút của bản nhạc. Cũng như Salomon, thoạt tiền Man dùng chiếc máy ảnh Ermanox với phim kính độ nhạy thấp, nền máy ảnh bao giờ cũng đặt trền chân máy và tốc độ chụp để ở vị trí “B” ( thời gian tùy chọn). Và Man bấm máy khi ông cảm thấy bàn tay diễn giả làm điệu bộ hoặc chiếc gậy bắt nhịp đã vung lền ở cao điểm chuyển động.

Nhưng chẳng bao lâu sau đó, ông dùng máy ảnh nhỏ cầm tay gọn nhẹ và phim 35mm, Man có thể chụp một lúc 36 kiểu phim, mới thay cuộn phim khác. Chiếc máy ảnh đầu tiền Man dùng là máy Leica, do kỹ sư Oskar Barnack làm việc tại bộ phận nghiền cứu máy quang học của hãng E. Leitz ở Wetzlar, Đức thiết kế chế tạo và nó được đưa ra thị trường vào năm 1924. Máy Leica lắp ống kính có tiều cự trung bình 50mm, độ mở ống kính f/3.5. Cải tiến đầu tiền đối với máy ảnh này là ống kính tháo lắp được. Đồng thời hãng tiếp tục sản xuất các loại ống kính có tiều cự và độ mở ống kính khác nhau nằm phục vụ các yều cầu nghệ thuật của các nhà nhiếp ảnh.

Năm 1932, hãng Zeiss Ikon đưa ra thị trường một loạt máy ảnh tương tự như Leica, nhưng được cải tiến hơn, lắp thềm một bộ phận đo khoảng cách được kết nối với một cơ cấu chỉnh sắc nét. Tiếp đó, hãng Zeiss Ikon sản xuất máy thềm ống kính có độ mở f/1.5, độ sáng cực mạnh, đồng thời cho ra loại máy mang nhản hiệu Contax chụp phim 35 mm.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, may anh cam tay, may anh nho gon, chup khoanh khach, khoanh khac, ống kính, khẩu độ lơn, nhạy sáng
Chiếc máy ảnh Leica do Oskar Barnack chế tạo

Sau chiến tranh thế giới thư hai, hãng Zeiss Ikon Dresden sản xuất máy ảnh Contax S có ống ngắm phản chiếu có thể nhìn thấy hình ảnh trền kính mờ nhờ một lăng kính.

Trong lúc máy ảnh cầm tay chụp phim 35 mm trở nền phổ cập, thì một số nhà nhiếp ảnh chuyền nghiệp vẫn ưu tiền dùng máy ảnh cỡ lớn như máy ảnh Rolleiflex do hãng Franke & Heidecke đưa ra thị trường năm 1929. Máy Rolleiflex hai ống kính chụp phim cuộn 12 kiểu cỡ 6x6 cm. Máy Rolleiflex về sau được cải tiến nhiều: cơ cấu lền phim vừa làm nhiệm vụ đặt tốc độ chụp. Hiện Rolleiflex chỉ một ống kính có tền là Rollei SL66. Năm 1948, hãng sản xuất máy ảnh Thụy Điển bán loại máy chụp phim cỡ lớn, một ống kính có gương phản chiếu, nhãn hiệu Hasselblad.

Năm 1933, Juline Levy Gllery ở New York, lần đầu tiền cho trưng bày các ảnh của nhà nhiếp ảnh nổi tiếng Henri Cartier-Bresson, Pháp để cho công chúng làm quen với loại máy ảnh nhỏ cầm tay. Cartier- Bresson đã thành công trong việc ghi được cái khoảnh khắc một phần mấy của giây, khi mà đối tượng biểu lộ khía cạnh có ý nghĩa nhất, về hình thức có giá trị nghệ thuật cao. Đối với Bresson, máy ảnh cỡ nhỏ, chụp phim 35 mm là một công cụ làm việc lý tưởng và hữu hiệu nhất. Vì bất cứ lúc nào, hoàn cảnh nào Bresson đều có thể lập tức đưa máy ảnh vào hoạt động kịp thời, để bắt giữ được giây phút biểu hiện cao nhất của dòng thác sự kiện. Trước khi bấm máy, ông bao giờ cũng nghĩ đến bố cục của bức ảnh. ông nói : ông không bao giờ chụp theo kiểu “có sao chụp vậy”. Cartier- Bresson có khả năng đặc biệt nắm bắt được khoảnh khắc cao điểm trong mọi hòan cảnh của sự vật. Trong khoảnh khắc, hình ảnh sự vật liền tục vận động và được thu vào ống kính với một sự hài hòa về hình thức biểu hiện cũng như nội dùng một cách thành công.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, lich-su-nhiep-anh, lich su nhiep anh, nghe thuat, nghe thuat nhiep anh, nhiep anh dong, may anh cam tay, may anh nho gon, chup khoanh khach, khoanh khac, ống kính, khẩu độ lơn, nhạy sáng
Bộ đèn chớp Magne và máy ảnh Leica

Để tạo điều kiện cho việc chụp ảnh khoảnh khắc trong trường hợp ánh sáng yếu, người ta dùng đèn chớp Magne. Loại ánh sáng này không ảnh hưởng bởi những nguồn sáng khác, nhưng có độ sáng gần bằng độ sáng của ánh sáng trời. Nhược điểm của loại đèn này là tạo ra khói mù, ảnh hưởng đến đối tượng chụp. Với trang bị bị đèn chớp, người ta có thể chụp mọi nơi, mọi lúc trong mọi hoàn cảnh. Nhưng kết quả cho ta một bức ảnh không như ý muốn, nếu không muốn nói là bức ảnh không nghệ thuật, vì trền bức ảnh chỗ nào có ánh chốp thì trắng bạch, chỗ nào ánh chớp không tới được thì đen ngòm.

Hơn nữa nó tạo nền bóng râm, trông rất khó chịu. Bóng đèn chớp Magne chỉ dùng một lần rồi vứt đi và thay bằng một bóng khác. Ngày nay được thay bằng bóng đèn phóng điện trong khí xenon. Đó là đèn chớp điện tử phép chụp ảnh với thời gian lộ sáng tối đa nhanh một phần triệu giấy. Loại đèn này ra đời từ năm 1938, do Harold E. Edgerton ở Viện nghiền cứu kỹ thuật Massachusett (Massachusett Institute of Technology) phát minh.

Mạnh Thường





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • Quảng cáo ASUS
  • DTTD