Siêu thể & Siêu thể hóa

11:2124/04/2017

(ĐTTD Magazine) Transhuman / Transhumanism / transhumanist là những từ sắp tới đây sẽ trở nên thông dụng hơn bao giờ hết.

Chủ nghĩa siêu thể – transhumanism có thể hiểu nôm na là sự nâng cao khả năng của con người thông qua sự biến đổi gien hay bổ sung các hệ thống máy móc cơ khí, máy tính, trí tuệ thông minh… Tương tự như vậy, các từ có cùng gốc như Transhuman có thể hiểu là siêu thể (siêu nhân), Transhumanist nghĩa rộng hơn, có thể là những người được cải biến để thêm các khả năng siêu việt nhưng cũng có thể hiểu là những người cổ súy cho chủ nghĩa siêu thể. Khoảng vài ba thập niên vừa qua, các sê-ri phim về dị nhân, siêu nhân luôn luôn ăn khách trên khắp toàn cầu. Mới đây nhất, cùng với các bước tiến bộ đáng kể của AI (Artificial Intelligence – trí tuệ nhân tạo), người ta lại trở nên hoang mang về sự thống trị của máy móc thông minh lên loài người. Máy móc rõ ràng ngày càng thông minh lên, ngày càng mạnh mẽ lên và như vậy, việc có ngày sẽ lấn át con người  với sức mạnh cơ bắp yếu đuối và tâm lý không kiên định hoàn toàn có thể tiên đoán trước. Cách duy nhất để tiếp tục tồn tại và chế ngự máy móc đó là con người phải trở thành… siêu nhân.

Đầu tháng Hai vừa qua, trong một cuộc trao đổi, tỷ phú trẻ tuổi và là nhà sáng chế lừng danh Elon Musk đã chia sẻ rằng từ nhiều năm nay trong đầu ông luôn thôi thúc ý nghĩ: con người phải hợp nhất với máy móc. Musk cho rằng, giao diện trực tiếp giữa bộ não người và hệ thống máy tính là điều kiện tiên quyết để con người tiếp tục năm vai trò chủ đạo và đã phát biểu gây sốc “Nếu không hợp nhất với máy móc, chúng ta sẽ sớm trở nên vô dụng và... bị gạt ra bên lề”. Không chỉ các các nhà khoa học và các nhà sáng chế hay những người yêu thích viễn tưởng, luận thuyết mới này còn thu hút sực chú ý của các triết gia hiện đại và thậm chí cả các chính trị gia. Zoltan Istvan, người từng là ứng cử viên độc lập trong cuộc đua vào nhà trắng năm ngoái và hiện đang tranh cử chức thống đốc bang California, đã công bố bài xã luận trên Newsweek trong đó nhấn mạnh “Chúng ta cần sự lãnh đạo sẵn sàng ứng dụng khoa học cấp tiến, công nghệ và đổi mới - điều mà California nổi tiếng - để làm lợi cho nhân loại trong lai". Tuy được đánh giá không phải là ứng viên sáng giá cho vị trí này, nhưng rất đáng để ý bởi ông là người cổ súy cho việc thành lập chính đảng Siêu thể - nơi tập hợp siêu nhân và những người ủng hộ!

Thậm chí, Zoltan Istvan còn đang xúc tiến soạn ra một bộ luật siêu thể trong đó có những điều luật khác lạ như: Một người siêu thể (siêu nhân) phải bảo vệ sự tồn tại của mình hết; Siêu nhân phải cố gắng đạt được quyền lực toàn năng càng cao càng tốt; Siêu nhân phải có trách nhiệm bảo vệ giá trị trong vũ trụ... Istvan cũng tiên đoán rằng ngay trong thế kỷ 21 này, chúng ta sẽ phải đối mặt với một cuộc đánh đổi: trở thành siêu nhân hoặc không tồn tại.

Đi tìm khởi nguyên Thuật ngữ transhuman thực tế đã xuất hiện cách nay hàng trăm năm, đâu đó trong các văn bản cổ dùng để chỉ những quái kiệt nào đó, tuy nhiên từ này chỉ trở nên phổ biến từ những năm 50 của thế kỷ trước nhờ một nhà cổ sinh học! Vào năm 1957, Chính nhờ lĩnh vực nghiên cứu “siêu cổ điển” mà ông đã nhận thấy, trong tương lai, nếu loài người muốn tồn tại thì phải có những siêu nhân dẫn dắt “Chúng ta cần nhận thức rõ về niềm tin mới này” ông đã viết như vậy vào năm 1957. Vào khoảng những năm 1980, thuyết siêu thể lại rộ lên không chỉ nhờ vào các bộ phim bom tấn giả tưởng của Hollywood mà còn là phong trào khá mạnh của những người ủng hộ chủ thuyết mới này, thậm chí họ đã tổ chức những cuộc gặp gỡ quy mô lớn ngay chính tại khuôn viên trường đại học California.

Bước sang thế kỷ XXI, loài người đang gần hơn bao giờ hết với một kỷ nguyên mới. Các bộ phận thay thế trên cơ thể người ngày một nhiều và ngày một tốt hơn. Những cơ quan cực kỳ phức tạp như mắt, thận và thậm chí cả trái tim cũng đã có những phiên bản nhân tạo và không có gì khẳng định chúng sẽ không thay thế các bộ phận sinh học bởi những ưu thế tuyệt đối của mình: hoạt động cực kỳ chính xác, độ bền cao và hoàn toàn không phụ thuộc vào cảm giác, thậm chí là thể trạng của người chủ. Bên cạnh việc tăng cường sức mạnh tư duy và cơ bắp cho con người, siêu thể hóa còn giúp người ta chống lại được bệnh tật, kể cả bệnh xưa nay coi là hiểm nghèo, giữ cơ thể khỏe mạnh và trường thọ. Với những sáng chế, phát minh mới, người ta cho rằng có thể kéo dài tuổi thọ của con người lên nhiều lần, đây cũng chính là “mồi nhử hấp dẫn” cho hầu hết mọi người, nhất là những người thừa tiền và đang dư thừa tuổi tác.

Ai là tiên phong?

Nhóm ủng hộ thuyết siêu thể mạnh nhất và có sức nặng nhất hiện nay chính là các ông trùm công nghệ. Những tên tuổi lừng danh như Larry Ellison, Larry Page và Sergey Brin, cũng như Mark Zuckerberg… đều không thoát khỏi sức quyến rũ của siêu thể, ít nhất là trong lĩnh vực “cải lão hoàn đồng”. Tỷ phú Peter Thiel còn đầu tư hẳn một công ty mang tên Methuselah Foundation để “chiến đấu” với lão hóa. Chuyên gia máy tính nổi tiếng người Mỹ Raymond Kurzweil còn mạnh miệng tuyên bố rằng con người sẽ trở nên bất tử nhờ chuyển giao ý thức vào trong các cỗ máy! Và việc này không phải sẽ diễn ra trong tương lai xa mà sẽ chỉ trong vài ba thập niên tới.

Trong khí đó, Elon Musk tin rằng giải pháp hữu hiệu nhất là cấy ghép bộ nhớ / bộ xử lý kỹ thuật số vào ngay trong não bộ của con người, nó sẽ giúp chúng ta sẽ chế ngự máy móc. Vào đầu thế kỷ này, một cộng đồng kỳ dị đã hình thành, đó là các biohacker, những người tự thử nghiệm cấy ghép các thiết bị điện tử vào thân mình. Lepht Anonym một biohacker nổi danh sinh sống tại Berlin đã thực hiện hàng chục ca phẫu thuật từ việc loại bỏ giới tính (nữ khi sinh ra) tới cấy đĩa neodymium dưới ngón tay để có thể cảm nhận từ trường trái đất. Công ty Grindhouse Wetware trụ sở tại Pittsburgh thì đang chào các biohacker một thiết bị cấy ghép mang tên Northstar ngôi sao phương bắc thông qua giao thức Bluetooth sẽ giúp người dùng điều khiển các thiết bị iOT quanh mình thông qua các cử chỉ. Rõ ràng, trong tương lai các thiết bị cấy ghép sẽ có khả năng thu nhận các lệnh trực tiếp từ bộ não và “thay mặt” chúng ta giao tiếp với các thiết bị, đồ vật xung quanh.

Các nghiên cứu và thử nghiệm “siêu nhân” tốn rất nhiều tiền của và thường là sân chơi của các ông lớn như chính phủ một số nước phát triển và các siêu tập đoàn công nghệ như Darpa. Tuy nhiên, sân chơi này cũng hoàn toàn mở cho các ý tưởng mới và thu hút ngay cả các sinh viên. Trong khuôn khổ Transhumanism Design CHI 2015 diễn ra tại Hàn Quốc đã có khá nhiều công trình đáng chú ý được giới thiệu, trong số đó có  Affordance ++, tạm dịch nôm na ra tiếng Việt Tiện ích và hơn thế nữa. Đây không chỉ là một công nghệ mà hơn hết đó là một khái niệm do nhà nghiên cứu tương tác người dùng Pedro Lopes phát triển. Mục tiêu của Affordance ++ là mở rộng khả năng hoạt động mà không cần gắn thêm thiết bị phụ trợ. Ví dụ như một cánh tay được “cài đặt” Affordance ++ sẽ được điều khiển để thực hiện các thao tác cực kỳ phức tạp và chính xác, thậm chí sử dụng những dụng cụ hay làm những việc mà trước đó chưa hề thử. Nó cũng sẽ giúp người dùng nhận biết sự nguy nhiểm, tránh các tai nạn đáng tiếc.

Ngược lại với xu hướng “tích hợp thêm tính năng” là các giải pháp nhằm hoàn thiện và khai thác tối đa các chức năng sẵn có của cơ thể. Các bạn hẳn đã biết tới những người khổng lồ độc nhãn Cyclop trong thần thoại Hy lạp, nhưng con mắt nhân tạo cũng mang tên Cyclop này không được gắn ở trán mà ở trước ngực hoặc sau lưng, và nó không giúp ta nhìn xa hơn mà ngược lại, nhìn sâu hơn vào chính cơ thể mình. Cyclop sẽ đo đạc các chỉ số của cơ thể, theo dõi hoạt động của các hệ thống cơ bắp, xương cốt và thậm chí còn có khả năng ghi hình dạng “fish eye” tuy không thật để trình chiếu nhưng lại rất có tác dụng để các chuyên gia đánh giá hoạt động của cơ thể. Đây được dự đoán là thiết bị không thể thiếu cho các vận đông viên cũng như những người khuyết tật cần có các điều chỉnh về vận động.

Tuy chưa thể gọi là sôi động, nhưng rõ ràng chủ nghĩa siêu thể đã hình thành, trào lưu “siêu nhân hóa” đang bén rễ và và hứa hẹn sẽ bùng phát trong một ngày không xa.

Tương lai chưa xác định

Bên cạnh những người cổ xúy cho siêu thể, không ít luồng ý kiến lại bảy tỏ sự băn khoăn cao độ, thậm chí là phản đối kịch liệt. Có vẻ như các bước tiến công nghệ đến quá nhanh trong khi loài người chưa có sự chuẩn bị thích hợp, kể cả về tâm lý chung lẫn các định chế để đón nhận sự thay đổi này. Đôi chân nhân tạo của vận động viên khuyết tật người Nam Phi Oscar Pistorius đã gây chấn động thế giới khi giúp anh gặt hái hàng loạt huy chương tại các cuộc thi đấu đỉnh cao trên thế giới. Tuy nhiên, chính nó cũng đang gây nên các tranh cãi ngay trong giới thể thao, với nhưng tính năng ưu việt như thế liệu nó có khiến những vận động viên sẽ đua nhau hoán đổi, chấp nhận hy sinh đôi chân sinh học để đổi lấy nó nhằm nâng cao thành tích? Các cánh tay giả được lắp ghép vào cơ thể và hoạt động nhờ sự chỉ đạo từ não bộ chính chủ đang ngày càng khéo léo, không chỉ thực hiện được các động tác cơ bản mà còn đem lại những khả năng mà người lành lặn thậm chí không có. Tuy nhiên, khi những siêu chiến binh được hỗ trợ các bộ chân tay siêu việt này liệu có biết chùn tay hay sẽ trở thành những cỗ máy giết người lạnh lùng, nhất là khi họ còn bị can thiệp cả vào hệ thần kinh.

Xa hơn nữa, nhiều người đã thấy sự hợp nhất người / máy sẽ tạo ra một chủng loài mới có thừa những khả năng siêu việt nhưng lại ẩn chưa nhiều lo ngại về tâm ý. Liệu những siêu nhân với ưu thế tuyệt đối sẽ hành xử thế nào với nhau, với những nhóm người yếu thế và với cả thế giới xung quanh? Francis Fukuyama, nhà nghiên cứu nổi tiếng đã vạch ra những sự nguy hiểm hiển hiện “Tương lai của chúng ta: Các hậu quả của Cách mạng Công nghệ Sinh học”. Trong đó, dựa trên lập luận rằng sự phức tạp của con người, đặc biệt là tâm lý, không thể dễ dàng chia nhỏ thành những đặc điểm tốt và xấu. Nếu chúng ta cố gắng loại bỏ các tính trạng bị coi là tiêu cực, có thể là thông qua sự thay đổi di truyền hay cách khác, vô hình chung đã thay đổi hoàn toàn cỗ máy sinh học hoản hảo nhất hành tinh tính cho tới thời điểm hiện nay. "Nếu chúng ta không bạo lực và hăng hái, chúng ta sẽ không thể tự bảo vệ mình; nếu không có cảm giác độc quyền, thì cũng sẽ không trung thành với những người thân; nếu chúng ta không còn cảm thấy ghen tuông, chúng ta cũng sẽ đánh mất tình yêu", ông viết.

Xét về khía cạnh xã hội, có thể thấy những người giàu đang có nhiều cơ hội hơn bao giờ hết để sống lâu hơn, khỏe hơn và sở hữu những khả năng siêu việt hơn nhờ có tiền để trang trải cho các chi phí này. Ngược lại, nhưng người nghèo sẽ ngày càng trở nên yếu thế hơn và đương nhiên sẽ chết sớm hơn. Xét trên bình diện các quốc gia, bức tranh cũng sẽ tương tự, dân chúng các nước giàu sẽ ngày một trở nên siêu hơn và muốn hay không rồi cũng sẽ hình thành những “chủng tộc thượng đẳng” và có vẻ như bóng ma của chủ nghĩa quốc xã sẽ quay lại một cách rất “tự nhiên”. Các nhà hoạt động tôn giáo cũng đang có những cái nhìn rất khác nhau về trào lưu siêu thể đang tới rất gần này. Một số cho rằng, sự can thiệp quá mạnh vào cơ thể con người, cả về sinh học lẫn tâm lý, đều đi ngược lại tự nhiên, chống lại chúa trời. Tuy nhiên, cũng có một số lại nhìn thấy ở đây sự tiến hóa và tràn đầy hy vọng những siêu nhân mới sẽ giúp thúc đẩy xã hội tốt đẹp hơn. Một số còn đi xa hơn nữa khi hình thành các siêu giáo phái transreligion với thuyết giáo hoàn toàn mới. Ví dụ nhóm Terasem đã nêu ra 4 niềm tin cốt lõi của các tín đồ siêu thể: Cuộc sống là mục đích, Cái chết là tùy chọn, Thiên Chúa là công nghệ, và Tình yêu là điều cần thiết!

ĐTTD





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • Quảng cáo ASUS UX370
  • DTTD