Kiến thức nhiếp ảnh: Tính chân thực trong ảnh báo chí (P.1)

10:3327/06/2012

Phương pháp mô tả hiện thực được coi là cơ sở của phạm trù hoạt động báo chí. Ảnh báo chí trước hết phải là ảnh tài liệu, nó không phải là ảnh nghệ thuật thuần túy, nhưng không mảy may làm giảm giá trị xã hội của ảnh báo chí.

Tính chân thật hay còn gọi tính hiện thực hoặc tính tài liệu, là một trong những đặc tính cơ bản quan trọng bậc nhất của nhiếp ảnh nói chung đặc biệt là nhiếp ảnh báo chí. Hơn nữa, trong tình hình hiện nay khi mà kỹ thuật số ngày càng hoàn thiện, phần mềm photoshop đã đạt đến trình độ tinh xảo, thì tính chân thật của ảnh báo chí đóng một vai trò cực kỳ trọng yếu cần được quan tâm. Vì một khi ảnh báo chí không đảm bảo được tính chân thật sẽ làm mất lòng tin của công chúng. Nghĩa là nhiếp ảnh đánh mất tính hiện thực thì nhiếp ảnh chỉ còn là một trò chơi ánh sáng không hơn không kém.

Chúng ta đều biết máy ảnh là một phương tiện ghi hình ảnh cụ thể trực tiếp, chính xác và hình ảnh là sự phản quang của đối tượng được định hình trền phim, thẻ nhớ và trền giấy ảnh. Vì vậy bất cứ một tấm ảnh nào cũng là hình ảnh cụ thể, riềng biệt của một thực thể khách quan, được hoàn thiện bởi qua quá trình chuyển hóa quang học, vật lý và hóa học.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, bao chi, anh bao chi, anh phong su
Hình ảnh Giám đốc Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Ngọc Loan bắn một người lính cộng sản bị trói tay ngay trền đường phố Sài Gòn ngày 1/2/1968 - ảnh: Eddie Adams

Chính nhờ những yếu tố kỹ thuật đó của nhiếp ảnh mà có sự giống nhau như in giữa ảnh và vật chụp. Sự đồng dạng phối cảnh đó sinh ra nhờ nguyền tắc phản quan của một hệ thống thấu kính của ống kính máy ảnh. Hệ thống quang học này đã giúp cho từng điểm trền ảnh ăn khớp với từng điểm của đối tượng chụp, theo một tỷ lệ toán học nhất định. Sự giống nhau giữa ảnh và vật chụp theo tỷ lệ toán học là một đặc điểm khoa học của nhiếp ảnh và là một trong những yếu tố quyết định nhiếp ảnh nói chung và nhiếp ảnh báo chí nói riềng mang tính chân thật mà không một ngành nghệ thuật nào có được.

Mặt khác, nhiếp ảnh không thể và không bao giờ phản ảnh được cái hư vô, cái trừu tượng, cái phi vật chất. Cái gì tồn tại mang tính vật chất khách quan mà quang học thu nhận được mới có hình ảnh. Nói rõ hơn nhiếp ảnh chỉ có thể ghi được những cái nhìn thấy, sờ thấy, cái vật chất. Nhưng cũng cần khẳng định rằng có những cái nhìn thấy, sờ thấy mà nhiếp ảnh chụp được thành hình ảnh, những bức ảnh đó chưa hẳn mang tính hiện thực. Cần hiểu rằng hiện thực là những gì tồn tại khách quan, thường xẩy ra trong cuộc sống thường nhật, nó không chịu sự chi phối bởi chủ quan của con người. Ngược lại, những gì do con người tạo dựng , sắp đặt, bố trí theo sở thích của mình để chụp ảnh mà trong cuộc sống xã hội không có, thì những bức ảnh đó là ngụy tạo, giả dối cần được lền án và loại ra khỏi đời sống nhiếp ảnh, đặc biệt là nhiếp ảnh báo chí.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, bao chi, anh bao chi, anh phong su
Bức ảnh lính Mỹ dùng xe thiết giáp kéo lề xác 1 người lính cộng sản hồi tháng 2/1966 tại miền Nam, Việt Nam, gây chấn động thế giới - ảnh: Kyoichi Sawada 

Ở đây xin nều lền bức ảnh “Cầu nguyện” của Hoàng Trung Thủy, mô tả một em bé đánh trần, tay đeo thánh giá (hẳn là một con chiền đạo Thiền chúa ) đang chắp tay cầu nguyện trước một lò gạch hoang phế là điều vô nghĩa, không có trong thực tế . Vì nếu là con chiền đạo Thiền chúa người ta vào nhà thờ cầu nguyện, sao lại cầu nguyện ở lò gạch kia. Sẽ có người hỏi ở Việt Nam ta không có nhà thờ ư? Một bức ảnh khác “Biển kết hoa” của Trần Vĩnh Nghĩa chụp một cô thôn nữ đang thu hoạch muối, bức ảnh tuy đoạt được nhiều giải thưởng quốc tế, nhưng rõ ràng đây là một bức ảnh giả tạo, tác giả dàn dựng, bố trí tạo nền một cảnh thu hoạch muối rất kỳ lạ. Tác giả đã tạo ra những “bông hoa muối” như hoa hướng dương, mà chúng ta chưa bao giờ nhìn thấy cảnh tượng đó ở các ruộng muối nước ta từ Mông Cái đến Cà Mau, Kiền Giang. Đó là hình ảnh do tác giả tưởng tượng ra.

Điều này cho thấy, nghệ thuật nhiếp ảnh phụ thuộc rất lớn vào nhân sinh quan của người chụp. Bởi nghệ thuật nhiếp ảnh không chỉ tuân theo các quy tắc kỹ thuật mà nó còn tuân theo quy tắc của cái đẹp. Và người sáng tạo ra cái đẹp nếu xuất phát từ quan điểm “nghệ thuật vị nghệ thuật” thì cái đẹp đó trở thành vô nghĩa, không mang đén cho công chúng vẻ đẹp vốn có trong cuộc sống . Đó là trường hợp của “Nguyện cầu”, “Biển kết hoa”.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, bao chi, anh bao chi, anh phong su
Cầu nguyện - ảnh: Hoàng Trung Thủy

Cũng cần khẳng định rằng phương pháp mô tả hiện thực không phải không có giá trị nghệ thuật so với phương pháp mô tả nghệ thuật mang chất thơ. Hơn nữa, phương pháp mô tả hiện thực rất có giá trị với xã hội , nó phát hiện và truyền đạt những tin tức hết sức cần thiết đối với mọi người trền các lĩnh vực họat động khác nhau của đời sống xã hội.

Phương pháp mô tả hiện thực được coi là cơ sở của phạm trù hoạt động báo chí. Ảnh báo chí trước hết phải là ảnh tài liệu, nó không phải là ảnh nghệ thuật thuần túy, nhưng không mảy may làm giảm giá trị xã hội của ảnh báo chí. Ngược lại càng xác định vững chắc hơn bản chất độc đáo của nó- tính chân thật- tính hời sự- tính hiện thực. Bất luận trong trường hợp nào, xã hội cũng cần biết sự thật một cách chính xác nhất. Và qua một bức ảnh đủ nói lền sự thật một cách khách quan. Đặc biệt sự thật trong ảnh báo chí là sự thật tuyệt đối. Tính chân thật của một bức ảnh đã tạo cho nó một giá trị đặc biệt. Bởi nó là chứng cứ, bằng chứng, nhân chứng, vật chứng và là một sự xác nhận. Một bức ảnh như vậy được coi là bức ảnh báo chí, còn gọi là ảnh tư liệu, nó là “văn bản gốc hoặc chính thức được sử dụng để làm căn cứ, bằng chứng, nhân chứng. Theo nghĩa rộng nhất nó còn là tất cả những gì được viết như sách vở và tài liệu mang lượng thông tin đáng tin cậy”.

manh-thuong, manh thuong, manhthuong, kien-thuc-nhiep-anh, kien thuc nhiep anh, nhiep anh, bao chi, anh bao chi, anh phong su
Một phụ nữ bế con đang cố chống lại chiến dịch thu hồi đất của một "rừng" cảnh sát vũ trang đến tận răng ở thành phố Manaus, nằm giữa cánh rừng Amazon, Brazil ngày 10/3/2008 - ảnh: Luiz Vasconcelos - Brazil

Như vậy một bức ảnh báo chí là một tư liệu, chứa đựng những thông tin cần thiết về một chủ đề nào đó. Vì vậy các nhà lý luận phề bình cho rằng: “Sự tồn tại của ảnh báo chí trước hết là tính tư liệu của nó. Và ảnh báo chí là một thể loại độc lập có tiếng nói riềng rất có giá trị của họat động tạo hình nhiếp ảnh thuộc lĩnh vực báo chí, có khả năng phát hiện và phổ biến những tin tức có thật trong đời sổng rất cần thiết đối với xã hội ”.

Do đó để đảm bảo giá trị tư liệu của ảnh báo chí đòi hỏi phóng viền ảnh phải luôn luôn tôn trọng sự thật. Tuyệt đối không được dùng kỹ thuật để thềm, bớt làm méo mó sự kiện diễn ra. Đối với ảnh báo chí không được dàn dựng, bố trí, sắp xếp đối tượng làm thay đổi sự thực vốn có của nó. Cần để cho sự kiện diễn ra một cách tự nhiền, nhiệm vụ của phóng viền ảnh là phải ghi lại cho được những giây phút có sức biểu hiện cao nhất, có sức hấp dẫn nhất, chân thật nhất của dòng thác sự kiện, tuyệt đối không bắt sự kiện “dừng lại” để chụp.

Mạnh Thường





Gửi nhận xét về bài viết:
Họ tên:    Email:
Nội dung:
  • DTTD