Một thế kỷ robot

07/04/2021 09:30
D

(ĐTTD) Cách nay đúng 100 năm, cái tên Robot được khai sinh như một hình dung đến từ tương lai và ngày nay robot đang hiện diện trong mọi mặt đời sống của nhân loại.

Vào ngày 25 tháng 1 năm 1921, tại Nhà hát Quốc gia (nay thuộc Cộng hòa Séc) nhà biên kịch Karel Čapek đã giới thiệu vở kịch trong đó nhân vật chính là người máy R.U.R (viết tắt của Rosumovi Umeli Roboti – tạm dịch người máy có trí tuệ). Vở kịch gây tiếng vang không chỉ bởi nó đã đặt tên cho những cỗ máy điều khiển học tương lai mà còn định hình nhận thức của mọi người về robot, tiềm năng của nó cũng như khơi gợi ra những nguy cơ tiềm ẩn.

Robot – hệ quả của Cách mạng công nghệ

Nửa thế kỷ bùng nổ công nghệ từ năm 1880 đến năm 1930 chứng kiến tốc độ thay đổi nhanh nhất trong lịch sử nhân loại. Nhiều tiến bộ vượt bậc đạt được trong khoảng nửa thế kỷ này còn tiến xa hơn so với tổng cộng cả 2.000 năm trước đó. Máy móc cơ khí, động cơ hơi nước, điện dân dụng đã xâm nhập rất nhanh và sâu vào xã hội hiện đại và thúc đẩy các nghệ sĩ phải nghĩ ra những hình thức biểu đạt hoàn toàn mới để đưa vào và khắc họa nó.

Đây cũng là thời đại của Thomas Edison và Nikola Tesla với những tiến bộ vượt bậc về điện năng, của Henry Ford, với dây chuyền lắp ráp cho ra đời hàng vạn chiếc ô tô với mức giá mà người lao động bình thường có thể mua được. Điện thoại, radio, truyền hình, máy bay, đồ nhựa, phóng xạ ... thế giới tràn ngập và “đảo điên” với công nghệ mới.

Vào đầu thập niên 1920, thế giới chứng kiến bước thay đổi đột ngột. Chiến tranh thế giới thứ nhất đã hủy diệt châu Âu, giết chết một phần lớn thế hệ với hiệu quả máy móc, phá hủy toàn bộ đế chế, và biến Hoa Kỳ từ một “gã cao bồi” thành một siêu cường. Thế giới khoa học cũng đảo lộn với thuyết tương đối của Albert Einstein, đánh giá lại sự hiểu biết của chúng ta về thế giới vật chất kể từ khi Archimede thốt lên câu nói Eureka và sau đó tới ngài Isaac Newton bị một quả táo “lừa”.

Vở kịch của được chấp bút bởi Karel Čapek, người đã nhận được không dưới bảy đề cử giải Nobel văn học trước khi qua đời vào năm 1938, có thể coi như một vở bi – hài kịch, thực chất là một tác phẩm châm biếm rất phức tạp về một loạt các chủ đề, bao gồm cơ khí hóa, hệ thống nhà máy, chủ nghĩa tiêu dùng, Mỹ hóa thế giới, chủ nghĩa tư bản, quan hệ lao động, chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa quân phiệt, ý nghĩa của việc làm người, và tầm quan trọng của việc sống có mục đích. Nội dung chính của vở kịch lấy bối cảnh là một tương lai xa xôi của năm 1950 (tức là cách thời điểm công diễn khoảng ba chục năm) trên một hòn đảo ở đâu đó trong vùng biển nhiệt đới. Đây là trụ sở chính của Rosumovi Umeli Roboti hay thường được biết đến với các tên quốc tế Rossum Universal Robots - công ty sản xuất tất cả các robot trên thế giới.Robot không phải là những cỗ máy nô lệ

Từ "robot" xuất phát từ tiếng Séc "robota", có thể tạm dịch là "lao động cưỡng bức". Đây là tên phù hợp cho sản phẩm của R.U.R. vì nó được thiết kế chỉ dành cho công việc. Tuy nhiên, những robot này không phải là những cỗ máy thông thường được làm từ kim loại và nhựa, chạy bằng pin và được lập trình để chỉ làm những công việc lặp đi lặp lại. Thay vào đó, chúng có hình dáng sinh học giống con người và đặc biệt được gắn bộ não máy tính có khả năng suy nghĩ.  Mặc dù ngoại hình trông gần như giống hệt nhau, chỉ phân biệt hai giới Nam và Nữ, nhưng các robot được làm từ các chất sinh học nhân tạo để cấu thành hệ thần kinh, gân, xương, cơ, tim, phổi, não nhân tạo... tương tự như người thật. Các bộ phận cơ thể  được sản xuất hàng loạt và lưu trữ trong kho để sau đó đưa ra lắp ráp, giống như dây chuyền sản xuất ô tô, giống dạng người trưởng thành hoàn chỉnh, kể cả về suy nghĩ, nhưng không có khả năng sinh sản. Chúng đã được thiết kế theo dây chuyền kỹ thuật nghiêm ngặt để đạt hiệu quả tối đa với chi phí thấp nhất, với mỗi chiếc có giá 15 bảng Anh (75 đô la Mỹ tức là quy ra bằng khoảng 1.000 đô la Mỹ theo thời giá hiện nay) đã bao gồm cả quần áo.

Mặc dù bộ não của Robot R.U.R có thể suy nghĩ nhanh như một chiếc máy tính, lưu trữ lượng lớn thông tin, nhưng chúng không có cảm xúc và hoàn toàn thờ ơ với số phận của mình, ngay cả khi bị đưa đi tháo rời. Câu chuyện bắt đầu với sự xuất hiện của một phụ nữ trẻ tên là Helena Glory, Chủ tịch của Liên đoàn Nhân loại ủng hộ người máy. Cô rất ngạc nhiên khi biết rằng dù hòn đảo có “dân số” lên đến hàng nghìn người, nhưng thực chất chỉ có Tổng giám đốc Harry Domain và bốn nhân viên lắp ráp là con người, và họ sống như những ẩn sĩ. Helena Glory và Harry Domain nhanh chóng kết đôi sau chỉ vài màn tán tỉnh trên sân khấu và họ tìm thấy mục đích chung để giải phóng robot, đem lại cho chúng cuộc sống thực, phong phú và có tình cảm.

Câu chuyện tiếp diễn sau khoảng một thập niên. Lúc này, các robot đã thay thế hoàn toàn lực lượng lao động trên thế giới, giá thành sản phẩm giảm xuống mức siêu thấp nên tất cả các loại hàng hóa đều có thể được phát miễn phí. Không chỉ công nhân, nông dân, mà ngay cả quân đội trên thế giới cũng đã được thay thế bằng robot và con người chỉ tập trung vào cuộc sống hưởng thụ. Nhưng hóa ra đây là một viễn cảnh tổi tệ, thế hệ robot tiên tiến mới nhất đã phát triển cảm xúc, chúng nhận thấy sự bất công và tổ chức cho các robot khác nổi dậy, bắt đầu chiến dịch tiêu diệt loài người trên toàn thế giới.

Cuộc nổi dậy đến hòn đảo và chỉ còn một số ít con người bị bao vây bên trong hàng rào điện. Tuy nhiên, những người sống sót không hề sợ hãi vì họ có bản sao duy nhất của các hướng dẫn phức tạp để tạo ra thế hệ robot mới. Họ dự định sẽ thương thảo với lãnh đạo cuộc nổi dậy robot siêu tiên tiến tên là Radius, cho chúng biết hoặc phải ngừng cuộc nổi dậy hoặc sẽ tuyệt chủng trong 20 năm bởi robot mới sẽ không được sản xuất.

Robot nổi loạn phát hiện ra rằng, chính Helena đã vô tình châm ngòi cho cuộc nổi dậy khi bí mật thuyết phục nhà sinh lý học trưởng của công ty cho robot cảm xúc để robot và con người có thể hiểu nhau hơn. Điều này phản tác dụng khi robot phát triển những cảm xúc như tức giận, ghen tị, hận thù và ham muốn quyền lực. Sau đó, chính cô lại cố gắng ngăn chặn mối đe dọa bằng cách đốt cháy bản sao duy nhất của quy trình sáng tạo ra robot có cảm xúc. Không có gì để mặc cả, bị chặn đường hồi sinh, robot đã ra tay tiêu diệt toàn bộ người trên đảo, trừ nhân viên có tên Alquist bởi anh ta làm việc bằng chính đôi tay của mình.

Vở kịch kết thúc với cảnh các robot phải đối mặt với sự diệt vong của chính mình, nhưng có một lưu ý hy vọng khi một robot nam và nữ bắt đầu thể hiện tình cảm dịu dàng với nhau và ngụ ý rằng chúng có thể sinh sản một cách tự nhiên (!?) dù không được lập trình cho việc đó.

Ảnh hưởng xuyên thế kỷ của Robot R.U.R

R.U.R. đã trở thành một vở kịch rất thành công. Nó được trình diễn liên tục trong hai năm tại Nhà hát St Martin ở London và Nhà hát Garrick ở New York. Sân khấu được trang trí  theo trường phái biểu hiện nổi bật với có sự tham gia của các diễn viên lừng danh thười đó như Basil Rathbone, Spencer Tracy và Pat O'Brien. Năm 1938, nó trở thành chương trình truyền hình khoa học viễn tưởng đầu tiên trong lịch sử khi BBC phát sóng phiên bản rút gọn. Năm 1948, tập đoàn tiếp tục phát sóng một phiên bản đầy đủ, có sự góp mặt của Patrick Troughton, người sau này sẽ tiếp tục chiến đấu với phòng trưng bày những kẻ thù người máy trên màn ảnh nhỏ với tên gọi Doctor Who.

Khó có thể đánh giá hết toàn bộ tác động của vở kịch đối với văn hóa đại chúng. Có thể điểm ra đây hàng loạt kịch bản có cảm hứng từ R.U.R như The Twilight Zone, Star Trek, The Night Gallery, Battlestar Galactica, Blade Runner, Westworld, The Terminator, Doctor Who, 2001: A Space Odyssey... Nó cũng Ba định luật về rô-bốt của Isaac Asimov, Cồn cát của Frank Herbert và truyện ngắn khó chịu I Have No Mouth và I Must Scream của Harlan Ellison, cùng nhiều tác phẩm khác. Ý tưởng đã được đưa ra rằng robot không phải là một cỗ máy, ở một mức độ nào đó, có thể liên quan đến như một thực thể có ý thức khác. Chủ đề về cuộc nổi dậy của người máy chống lại loài người liên tục được khai thác và xu thế này chắc chắn còn kéo dài.

Nhưng có lẽ tác động lớn nhất của R.U.R. là nó khơi dậy quan niệm của chúng ta về robot và mối quan hệ của con người chúng ta với robot. Trên thực tế, sự tưởng tượng về các cỗ máy có hình dáng trông giống con người không phải là mới. Thần thoại Hy Lạp cổ đại có truyền thuyết về Hephaestus (Hephaistos ) vị thần thợ rèn đã chế tạo ra một đôi nữ giúp việc bằng vàng. Vào thế kỷ XVIII / XIX, đã xuất hiện khá nhiều máy móc mang hình dáng người có khả năng viết, vẽ, chơi đàn organ, thậ chí là chơi cờ vua. Chúng thường được gọi là automata, cỗ máy tự động,  khác với robot trong quan niệm của Čapek - một người máy/ công nhân. Một ý tưởng Čapek đưa ra là robot có thể không cần phải trông giống con người nhưng vẫn là một thực thể có ý thức. Ví dụ một con robot lau nhà Roomba ngày nay, tới một lúc nào đó cũng hoàn toàn có thể có... linh hồn!

Trong những năm đầu thế kỷ XXI, lo ngại về những nguy cơ tiềm ẩn về lộ dữ liệu, ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo trong tương lai và tác động của công nghệ kỹ thuật số đối với cuộc sống của chúng ta theo những cách không thể kiểm soát đang ngày cảng lộ rõ. Các robot và hệ thống thông minh nhân tạo cũng mang đến mối đe dọa và hứa hẹn về “sự lỗi thời” của con người. Robot chắc chắn giúp giải phóng con người khỏi những công việc nguy hiểm, đơn điệu, chúng cũng giúp nâng cao khả năng của con người trong mọi hoạt động. Khi công nghệ ngày càng phát triển, máy móc sẽ tiếp tục nâng cao kỹ năng cho đến một ngày ngay cả các phi công, kỹ sư, bác sĩ... cũng đều trở nên lạc hậu, kém về chuyên môn so với robot. Điều này sẽ dẫn tới sự ảnh hưởng đến ý thức của một người về mục đích hoặc thậm chí là bản sắc cơ bản của họ.

Một trong những cảnh báo Čapek đưa ra là về những chiến binh robot. Hiện nay, các loại robot này đang được các cường quốc ưu tiên phát triển. là một cách để bảo vệ binh lính khỏi bị tổn hại trong khi cung cấp khả năng chiến trường lớn hơn nhiều. Theo Čapek, những cỗ máy chiến tranh là thứ cần phải giám sát rất cẩn thận để đảm bảo rằng một ngày nào đó chúng không quay súng trấn áp chính người đã tạo ra chúng.

Hãy nhìn kỹ hơn, trong thế giới tưởng tượng của Čapek gần như không có nhân vật phản diện nào. Đây là một xã hội tiến bộ tới mức không tưởng, các nhà sản xuất R.U.R không phải là những trùm tư bản tham lam chỉ chạy theo lợi nhuận. Ranh giới cũng như xung đột giữa các quốc gia không còn hiện diện, con người được giải phóng khỏi lao động chân tay và chỉ chăm chú "hoàn thiện" bản thân, thậm chí chăm lo tới cả đời sống tinh thần cho... robot.  Tuy nhiên, hiểm họa vẫn hiển hiện và con người vẫn lao thẳng vào hiểm họa dù rằng chắc chắn về tính đúng đắn và tốt đẹp của những gì mình đang làm.

Sau 100 năm, chủ đề Robot của Čapek vẫn không hề mất đi tính thời sự!

Tạp chí Điện tử Tiêu dùng số 189

Tin cùng chuyên mục

‘NCT 127 ra mắt Sticker, Album mở rộng’, chỉ có trên Spotify

‘NCT 127 ra mắt Sticker, Album mở rộng’, chỉ có trên Spotify

Nokia C30 chính thức ra mắt với giá bán từ 2.790.000 đồng

Nokia C30 chính thức ra mắt với giá bán từ 2.790.000 đồng

Sơn siêu trắng giảm nhu cầu sử dụng máy lạnh

Sơn siêu trắng giảm nhu cầu sử dụng máy lạnh

Con báo khổng lồ “tấn công” sân vận động

Con báo khổng lồ “tấn công” sân vận động

Thử nghiệm thành công thận nhân tạo

Thử nghiệm thành công thận nhân tạo

Trong tầm giá 3 triệu đồng, Galaxy Buds2 có gì?

Trong tầm giá 3 triệu đồng, Galaxy Buds2 có gì?

Galaxy Z Fold3 5G & Z Flip3 5G chính thức lên kệ tại Di Động Việt với ưu đãi lên đến 8 triệu đồng

Galaxy Z Fold3 5G & Z Flip3 5G chính thức lên kệ tại Di Động Việt với ưu đãi lên đến 8 triệu đồng

Hôm nay, CellphoneS mở bán gần 1500 đơn hàng cho khách đặt cọc Galaxy Z Fold 3, Z Flip 3

Hôm nay, CellphoneS mở bán gần 1500 đơn hàng cho khách đặt cọc Galaxy Z Fold 3, Z Flip 3

TikTok đồng hành cùng Hội Thầy thuốc trẻ trong chiến dịch #SongKhoe247

TikTok đồng hành cùng Hội Thầy thuốc trẻ trong chiến dịch #SongKhoe247

Samsung Galaxy Watch4, Watch4 Classic và Galaxy Buds2 chính thức mở bán

Samsung Galaxy Watch4, Watch4 Classic và Galaxy Buds2 chính thức mở bán

Sạch hàng pre-order, Samsung Galaxy Z đang đến tay khách hàng như đã hẹn

Sạch hàng pre-order, Samsung Galaxy Z đang đến tay khách hàng như đã hẹn

“Bật lon Tiger - Giơ cao bóng vàng”

“Bật lon Tiger - Giơ cao bóng vàng”

Tin mới cập nhật

ZITY – không cần mua vẫn có xe đi

ZITY – không cần mua vẫn có xe đi

Doanh nghiệp nhỏ tại Việt Nam đang có dấu hiệu phục hồi dù còn nhiều thách thức

Doanh nghiệp nhỏ tại Việt Nam đang có dấu hiệu phục hồi dù còn nhiều thách thức

‘NCT 127 ra mắt Sticker, Album mở rộng’, chỉ có trên Spotify

‘NCT 127 ra mắt Sticker, Album mở rộng’, chỉ có trên Spotify

Nokia C30 chính thức ra mắt với giá bán từ 2.790.000 đồng

Nokia C30 chính thức ra mắt với giá bán từ 2.790.000 đồng

Samsung Super Brand Day 23/9 có gì?

Samsung Super Brand Day 23/9 có gì?

Sơn siêu trắng giảm nhu cầu sử dụng máy lạnh

Sơn siêu trắng giảm nhu cầu sử dụng máy lạnh

Mã độc tống tiền đã tăng gấp 10 lần trong 1 năm qua

Mã độc tống tiền đã tăng gấp 10 lần trong 1 năm qua

Nhanh tay “quẹt” trúng chị Hằng Nga để có một câu chuyện tình yêu thật đẹp

Nhanh tay “quẹt” trúng chị Hằng Nga để có một câu chuyện tình yêu thật đẹp

Con báo khổng lồ “tấn công” sân vận động

Con báo khổng lồ “tấn công” sân vận động

Thử nghiệm thành công thận nhân tạo

Thử nghiệm thành công thận nhân tạo

Trong tầm giá 3 triệu đồng, Galaxy Buds2 có gì?

Trong tầm giá 3 triệu đồng, Galaxy Buds2 có gì?

Galaxy Z Fold3 5G & Z Flip3 5G chính thức lên kệ tại Di Động Việt với ưu đãi lên đến 8 triệu đồng

Galaxy Z Fold3 5G & Z Flip3 5G chính thức lên kệ tại Di Động Việt với ưu đãi lên đến 8 triệu đồng

Tin đọc nhiều

‘NCT 127 ra mắt Sticker, Album mở rộng’, chỉ có trên Spotify

‘NCT 127 ra mắt Sticker, Album mở rộng’, chỉ có trên Spotify

Nokia C30 chính thức ra mắt với giá bán từ 2.790.000 đồng

Nokia C30 chính thức ra mắt với giá bán từ 2.790.000 đồng

Sơn siêu trắng giảm nhu cầu sử dụng máy lạnh

Sơn siêu trắng giảm nhu cầu sử dụng máy lạnh

Con báo khổng lồ “tấn công” sân vận động

Con báo khổng lồ “tấn công” sân vận động

Thử nghiệm thành công thận nhân tạo

Thử nghiệm thành công thận nhân tạo

Sạch hàng pre-order, Samsung Galaxy Z đang đến tay khách hàng như đã hẹn

Sạch hàng pre-order, Samsung Galaxy Z đang đến tay khách hàng như đã hẹn

CX Plus True Wireless mới, ấn tượng trong tầm giá

CX Plus True Wireless mới, ấn tượng trong tầm giá

Epson Đông Nam Á khai trương trụ sở mới

Epson Đông Nam Á khai trương trụ sở mới

“Không Sao Mà, Việt Nam Ơi”

“Không Sao Mà, Việt Nam Ơi”

OPPO Find X3 Pro tiếp tục được vinh danh

OPPO Find X3 Pro tiếp tục được vinh danh

Video xem nhiều

Đánh giá LG gram 14 2021: chuẩn mực mới cho “trợ lý đắc lực”

Đánh giá LG gram 14 2021: chuẩn mực mới cho “trợ lý đắc lực”

Đánh giá LG gram 14 2021: chuẩn mực mới cho “trợ lý đắc lực”

Đánh giá LG gram 14 2021: chuẩn mực mới cho “trợ lý đắc lực”

ZITY – không cần mua vẫn có xe đi

ZITY – không cần mua vẫn có xe đi

Doanh nghiệp nhỏ tại Việt Nam đang có dấu hiệu phục hồi dù còn nhiều thách thức

Doanh nghiệp nhỏ tại Việt Nam đang có dấu hiệu phục hồi dù còn nhiều thách thức

Samsung Super Brand Day 23/9 có gì?

Samsung Super Brand Day 23/9 có gì?

Mã độc tống tiền đã tăng gấp 10 lần trong 1 năm qua

Mã độc tống tiền đã tăng gấp 10 lần trong 1 năm qua

Nhanh tay “quẹt” trúng chị Hằng Nga để có một câu chuyện tình yêu thật đẹp

Nhanh tay “quẹt” trúng chị Hằng Nga để có một câu chuyện tình yêu thật đẹp

Thử nghiệm thành công thận nhân tạo

Thử nghiệm thành công thận nhân tạo

CX Plus True Wireless mới, ấn tượng trong tầm giá

CX Plus True Wireless mới, ấn tượng trong tầm giá

Epson Đông Nam Á khai trương trụ sở mới

Epson Đông Nam Á khai trương trụ sở mới

“Không Sao Mà, Việt Nam Ơi”

“Không Sao Mà, Việt Nam Ơi”

OPPO Find X3 Pro tiếp tục được vinh danh

OPPO Find X3 Pro tiếp tục được vinh danh

Một vài mẹo để giữ an toàn trên Tinder mà có thể bạn chưa biết?
30/07/2021
Khám phá NAS Synology DS218+
03/10/2018
VNAV Contest 2018: Phú Nhuận - Thiên Nga Đen giành chiến thắng tuyệt đối
09/07/2018
6 tính năng hữu ích trên máy lạnh hay bị bỏ quên
14/06/2016
Sử dụng Word với chế độ toàn màn hình (Full Screen)
03/02/2012